XAYRIDDIN SULTONOV USLUBIGA XOS INDIVIDUAL LEKSIK BIRLIKLAR

Аннотация

Ushbu maqolada atoqli adib Xayriddin Sultonovning badiiy asarlarida individual leksik birliklar tahlili. Yozuvchining o'ziga xos uslubi, uning til boyligi, kontekstga mos so'z tanlovi va yangi ma'no kasb etgan birliklar lingvistik uskuna o'rganiladi. Kalit so'zlar: individual leksika, muallif uslubi, badiiy til, kontekst, semantika, ekspressivlik, neologizm. O'zbek adabiyotida o'ziga xos uslub yaratgan ijodkorlar orasida Xayriddin Sultonov alohida o'rin egallaydi. Uning asarlarida sodda, ayni paytda ma'nodoshlik va majoziy yorqinga boy leksik birliklar mavjud. Muallif nutqida shakllangan individual leksik birliklar ya'ni faqat uning ijodida yaratilgan, belgilangan kontekstda o'ziga xos semantik yuk orttirgan so'z va iboralar tahlili lingvistik muhim masalalardan biridir. O‘zining o‘ziga xos uslubi bilan tanilgan sermahsul yozuvchi Xayriddin Sultonov o‘zining betakror adabiy ovozi bilan kitobxonlarni maftun etadi. Uning asarlari ijodkorlik va chuqurlikning uyg'unligi bo'lib, boy madaniy kelib chiqishi va til qobiliyatidan ilhom oladi. Madaniyati serqatnov hududda tug‘ilib o‘sgan Xayriddin Sultonovning tarbiyasi uning badiiy hissiyotiga katta ta’sir ko‘rsatdi. Uning o'z ildizlariga chuqur bog'liqligi uning merosi va an'analarini chuqur anglashini ko'rsatib, yozuvlarida aks etadi. Sultonovning adabiy repertuari ta’sirchan she’rdan tortib, o‘ylantiruvchi nasrgacha bo‘lgan turli janrlarni qamrab oladi. Uning asarlari o'ziga xoslik, tarix va inson tuyg'ulari mavzularini o'rganib, o'quvchilar bilan chuqur rezonanslashadi. Sultonov qalamiga mansub qalamkashlar o‘zining ta’sirchan mulohazalari va ta’sirchan hikoyalari bilan tanqidchilar olqishiga sazovor bo‘ldi. Individual leksik birliklar muallifning shaxsiy nutqiy dunyoqarashi va ijodiy ijodiy asosi yoki yangicha ma'no kasb ettirilgan leksik mahsulotdir. Ular umumiy xalq tilida mavjud bo'lsa-da, yozuvchi ularni o'zgacha semantik yuk bilan boyitadi yoki kontekstda yangi vazifani bajaruvchi birlikka aylantiradi. Yozuvchi leksikasida ko'pincha leksik ishlab namoyon bo'ladi: Kontekstual ma'no kengayishi: Masalan, "quyoshning tovlanishi" iborasida quyosh nuri tasvirlangani holda, aslida inson qalbining uyg'onishiga ishora qurish. 154 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Poetik neologizmlar: Sultonovda yangi so'zlar yaratilmaydi, lekin mavjud birliklar poeziyaviy semantik nazorat o'zgacha formatda qo'shiq. Yuqori “ ekspressivlik: Masalan, ko'ngilning titrashi”, “fikrlar chayqalishi” kabi obrazli birikmalar orqali hislar ifodalanadi. Xayriddin Sultonov qahramonlarining ichki kechinmalarini tasvirlashda oddiy so'zlarga ruh, hissiyot va yangi semantik yuklaydi. Misol uchun: “Tun yuragimga oqayotgan edi”. — Bu yerda "tun" faqat vaqt birligi emas, balki qahramon ruhiyatidagi noaniqlik, qo'rquv, ezginlik ramziga aylantirilgan. Sultonov ayrim umumiy iboralarga o'zgacha ma'no bag'ishlaydi yoki shaxsiy munosabatini bildiruvchi konnotativ yuklaydi. Misollar: “Yurak osmonida momaqaldiroq yondi”. “Yolg'izlikning nidosi quloqlarimni qirib o'tdi.” Bu kabi iboralar adibning individual frazeologizmlarini olib boradi. Sultonov o'z asarlarida o'zbek xalqining madaniy-ma'naviy hayotidan kelib chiqqan so'zlar va iboralarga o'zgacha yondashadi. Masalan, "tug' yong'og'i" iborasi orqali yosh daraxt mevasini, balki o'tmish yodgorligi sifatidagi semantik yukni ham ifodalaydi. Sultonovning lug‘aviy tanlovlarida an’anaviy xalq tili va zamonaviy til elementlari uyg‘unligi namoyon bo‘lib, jonli tasvirlar va chuqur his-tuyg‘ularni uyg‘otuvchi so‘zlar gobelenini yaratadi. Sultonovning leksikasini ta’sirchan metaforalardan tortib, o‘tkir ramziy ma’nolargacha bo‘lgan leksikasi uning til mahoratidan dalolat beradi. Sultonov suvga cho'mgan madaniy va lingvistik muhit uning lug'aviy nazoratlarini muhim rol o'ynaydi, uning yozuviga madaniy va hissiy darajadagi o'quvchilar bilan rezonans yaratuvchi o'ziga xos lazzat bilan ta'minlanadi. Sultonovning asarlari uning madaniy merosining rang-barang gobelenlariga singib ketgan, uning dunyoqarashini shakllantirgan an’analar, e’tiqodlar va rivoyatlarga asoslangan. Uning madaniy nuanslarning nozik tasviri uning hikoyasiga chuqurlik va haqiqiylikni qo'shib, o'quvchilarga tarix va an'analarga boy dunyoni ko'rishni taklif qiladi. Xulosa qilib, Xayriddin Sultonovning alohida lug'aviy birliklarini o'rganish uning adabiy mahoratining teranligini va haqiqiy adabiyotning bardavomligini yoritib berdi. Sultonov o'zining innovatsion leksik tanlovlari va chuqur mavzuli izlanishlari orqali adabiy dunyoda o'chmas iz qoldirdi, yozuvchi avlodlarini ijod va til ifodasi chegaralarini yanada kengaytirishga ilhomlantirildi. Uning qo'shgan qismlari haqida fikr yuritar ekanmiz, Sultonov uslubi yana jaranglab, adabiyotning ham yo'nalishiga ta'sir ko'rsatishi, jahon kitobxonlari qalbi va ongida unutilmas iz qoldirishi ayon bo'ladi.Xayriddin Sultonov asarlaridagi individual leksik birliklar uning adabiy uslubining ajralmas qismiga