O’ZBEKISTON REPUBLIKASI KONSTITUTSIYASI VA XALQARO HUQUQ NORMALARINING O’ZARO NISBATI

Аннотация

This article discusses the role of the Constitution of the Republic of Uzbekistan in relation to the norms of international law, the mechanisms of interaction and issues of priority. Also, theoretical approaches between international law and national legislation (dualism and monism), the integration of international treaties into national laws, stages of historical development, as well as practical cases in the field of religious freedom are analyzed. The article analyzes the primacy of international law, Uzbekistan's approach to fulfilling its international obligations, and aspects related to legal reforms. Keywords: Constitution, international law, priority, dualism, monism, religious freedom, Uzbekistan, international treaty. СООТНОШЕНИЕ КОНСТИТУЦИИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН И НОРМ МЕЖДУНАРОДНОГО ПРАВА Аннотация. В статье рассматривается роль Конституции Республики Узбекистан в международном праве, механизмы взаимодействия и вопросы приоритета. Также представлены теоретические подходы между международным правом и национальным законодательством (дуализм и монизм), интеграция международных договоров в национальное законодательство, этапы исторического развития, а также анализы, основанные на практических случаях в области религиозной свободы. В статье анализируются верховенство международного права, подход Узбекистана к выполнению своих международных обязательств, а также аспекты, связанные с правовыми реформами. Ключевые слова: Конституция, международное право, примат, дуализм, монизм, свобода вероисповедания, Узбекистан, международный договор. Kirish: Bizga berilgan O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va Xalqaro huquq normalarining o’zaro nisbati to’g’risida gapirishdan oldin eng avvalo Konstitutsiya to’g’risida ta’riflarga to’xtalib o’tish lozim. Konstitutsiya – bu davlatning eng oliy yuridik kuchga ega bo’lgan qonuni hisoblanadi xususan asosiy qonun deb ham yuritiladi. 554 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 O’z navbatida Konstitutsiya davlatchilikning, qonuniylik va huquq-tartibotning va qonunlarning asosi hisoblanadi. Konstitutsiya bu yuridik hujjatdir. Konstitutsiya faqatgina boshqa qonunlar kabi yuridik hujjat bo’libgina qolmay, siyosiy hujjat sifatida ham qo’llaniladi. Sababi Konstitutsiya jamiyatdagi siyosiy munosabatlarni tartibga solishda o’zining ta’sir kuchini o’rnatadi. Hozirgi vaqtlarga kelib, Konstitutsiyani davlatsiz, davlatni esa Konstitutsiyasiz vujudga kelishi, faoliyat yuritishini tasavvur qilish qiyin. Lekin esa oldinlari davlat mavjud bo’lgan davrlarda konstitutsiya bo’lmagan, ya’ni Konstitutsiyasiz faoliyat yuritgan. Konstitutsiya baynalmilal atama bo’lib, lotin tilidan olingan va ―o’rnataman‖, ―tasdiqlayman‖ degan ma’nolarda qo’llaniladi. Hozirda ―tuzilish‖ degan ma’nolarda ham qo’llanilib kelinmoqda. Qadimgi yuridik jihatdan ham Rim imperatorlarining ko’rsatmalari ham konstitutsiya deb atalgan davrlar bo’lgan. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, ya'ni Bosh qomusimiz 1992-yil 8- dekabrda qabul qilindi. Bu Konstitutsiya o’ziga davlat tuzilishini, hokimyat va boshqaruv organlar tizimini, ularning vakolatlari, jumladan, shakllantirilish tartibini, saylov tizimini, fuqarolarning huquq va erkinliklarini, jamiyat va shaxs o’rtasida bo’ladigan munosabatlarni, sud tizimini, xususan, davlat va jamiyat munosabalarining barqarorligini belgilab, ta’minlashdan iboratdir. Shuningdek O’zbekistonning Konstitutsiyasi 2023-yil 30-aprelda referendum orqali o’zgartirish va qo’shimchalar amalga oshirilib, 155 modda 6 bo’lim 26 bobdan iborat shakldagi yangi tahrirda qabul qilindi. Bunday o’zgartirishdan maqsad esa, fuqarolar va shaxslarning huquqiy holatini, erkinliklarining kafolatlarini, davlat hokimyatini demokratik tashkil qilish, xalq o’zlari saylab qo’yiladigan vakillik organlarining qonuniylik prinsipiga rioya qilgan holda o’zining majburiyatlarini bajarishini nazarda tutgan holda amalga oshirildi. O’z navbatida Konstitutsiyamizning kirish qismida “Preambula”- muqaddima qismining mavjudligi va undagi maqsad va vazifalar, davlatchilikda qabul qilinadigan, tayaniladigan qadriyatlar, xalq va kelajak avlod oldidagi ma’sulyatlar belgilab qo’yiladi. Yangi tahrirdagi Konstitutsiyamizning muqaddimasida O’zbekiston dastlab mustaqillikka erishganda shu yillarda qo’lga kiritgan yutuqlari va yangi maqsad va vazifalarini hisobga olgan holda ularni yanada boyitib belgilandi. Konstitutsiyamizda asosiy bayon qilinganlardan bu birinchi bo’limda ―Asosiy prinsiplar‖ mustahkamlangan bo’lib, ularga ―Davlat suvereniteti‖, ―Xalq hokimyatchiligi‖, ―Konstitutsiya va qonunning ustunligi‖, ―Tashqi siyosat‖ prinsiplaridan iborat bo’lib, avvalo, davlatchilik negizlari shular asosida amalga oshiriladi. Bevosita mavzu doirasidan uzoqlashmagan holda O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining hozirgi kunda xalqaro maydonda qay darajada o’zining ta’sir kuchiga ega ekanligini Konstitutsiyamizning ―Tashqi siyosat‖ bobining 17-moddasida ko’rishimiz mumkin. O’zbekiston Respublikasi xalqaro munosabatlar