GINKGO (GINKGO BILOBA) O’SIMLIGINI BOTANIK TAVSIFI, TARQALISHI VA AHAMYATI

Аннотация

These publications study the botanical description, pharmacological effects, ecological significance, and medicinal properties of the Ginkgo biloba plant. They describe the structure of the flower, leaf, and fruit of this plant, as well as its habitat and adaptations. Kalit soʻzlar: Ginkgo biloba, botanik tavsif, dorivor oʻsimlik, ekologiya, tibbiyot, manzarali o’simlik. Ginkgo biloba – dunyodagi eng qadimgi daraxt turlaridan biri boʻlib, u taxminan 270 million yildan beri mavjud. Bu oʻsimlik noyob xususiyatlari, uzoq umr koʻrishi va dorivor ta’siri sababli ilmiy va tibbiy jihatdan katta ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqotda Ginkgo biloba oʻsimligining botanik tavsifi, tarqalish geografiyasi va inson hayotidagi roli tahlil qilinadi. Ginkgo biloba – barg toʻkuvchi, ikki uyli daraxt boʻlib, oʻrtacha 20–35 m balandlikka yetadi. Yelpigʻichsimon, ikki qismga boʻlingan, uzun bandli, kuzda sargʻayadi.Aprel-may oylarida gullaydi.Urugʻlari yumaloq shaklda, tashqi qavati silliq va yoqimsiz hidga ega.Hayot davomiyligi: 1000 yil va undan ortiq umr koʻrishi mumkin.Ginkgo biloba tabiiy holda asosan Xitoyning ayrim hududlarida uchraydi. U inson tomonidan Yaponiya, Koreya, Yevropa va Shimoliy Amerikaga tarqatilgan. Hozirda bu daraxt shahar ekologiyasini yaxshilash maqsadida koʻplab davlatlarda www.tadqiqotlar.uz 19-to’plam 1-son may 2025 17 Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi ekilmoqda. U changlanishga chidamliligi va ifloslangan havoga moslashuvchanligi sababli shahar koʻchalarida keng qoʻllaniladi.Ginkgo biloba barglari flavonoidlar va terpenoidlarga boy boʻlib, quyidagi kasalliklarga ijobiy ta’sir koʻrsatadi:Xotirani mustahkamlash, miya qon aylanishini yaxshilash.Altsgeymer va Parkinson kasalliklarini davolashda qoʻllaniladi.Yurak-qon tomir kasalliklarini oldini olishda foydalidir.Antidepressant va antioksidant xususiyatlarga ega. Ginkgo biloba shahar muhitida havoni ifloslantiruvchi moddalarni filtrlaydi.U tuproq eroziyasining oldini olishga yordam beradi.Manzarali daraxt sifatida bogʻ va xiyobonlarda keng qoʻllaniladi. Ginkgo biloba Sharq madaniyatida uzoq umr, donishmandlik va barqarorlik ramzi hisoblanadi.Xitoy va Yaponiyada bu daraxt muqaddas hisoblanib, buddaviy ibodatxonalari atrofiga ekiladi.Ginkgo biloba oʻsimligi nafaqat botanik jihatdan noyob, balki inson salomatligi va ekologiya uchun ham muhim ahamiyatga ega. Uning dorivor xususiyatlari ilmiy tadqiqotlar bilan tasdiqlangan va tibbiyotda keng qoʻllanilmoqda. Bundan tashqari, bu daraxt shahar ekologiyasini yaxshilashga yordam beradi va madaniy meros sifatida qadrlanadi.Ginkgo biloba asosida ishlab chiqariladigan dorilarni keng tadqiq qilish va ularning qoʻllanilish doirasini kengaytirish.Shahar muhitida ushbu daraxtni koʻproq ekish orqali ekologik barqarorlikni ta’minlash.Uning madaniy va tarixiy ahamiyatini oʻrganish va targʻib qilish. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Singh, R., Tiwari, P., & Prakash, A. (2019). Ginkgo biloba: A living fossil with therapeutic properties. Journal of Herbal Medicine, 25(3), 45-59. 2.Mahadevan, S., & Park, Y. (2008). Multifaceted therapeutic benefits of Ginkgo biloba L. Current Pharmaceutical Design, 14(8), 1006-1014. 3.Xue, X., & Zhang, W. (2010). Ecological and medicinal significance of Ginkgo biloba. Environmental Biology Journal, 7(4), 211-220. 4. World Health Organization (WHO). (2002). WHO Monographs on Selected Medicinal Plants: Ginkgo biloba. Geneva: WHO Pres www.tadqiqotlar.uz 19-to’plam 1-son may 2025 18 Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi 5. Tang, W., & Eisenbrand, G. (1992). Chinese Drugs of Plant Origin: Chemistry, Pharmacology, and Use in Traditional and Modern Medicine. Springer-Verlag. 6. Мухина, Г. И., & Кузнецов, О. П. (2015). Гинкго билоба и его применение в медицине. Фитотерапия, 12(3), 45-58. 7. O’zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Botanika Instituti. (2020). Oʻzbekiston oʻsimliklari ensiklopediyasi. Toshkent: Fan nashriyoti. 8. Qoraboyev, A. R. (2021). Dorivor oʻsimliklar va ularning farmakologik xususiyatlari. Samarqand: Ilm-fan nashriyoti. www.tadqiqotlar.uz 19-to’plam 1-son may 2025 19