MIGRATSIYA JARAYONLARIDA IJTIMOIY INSTITUTLARNING O‘RNI

Аннотация

в этой статье рассматривается многогранное влияние социальных институтов на миграционные процессы, подчёркивается их важность для содействия интеграции, поддержки и влияния на миграционные процессы. Ключевые слова: миграция, неправительственные организации, демография, вертикальное управление, глобальная миграция Annotation: this article examines the multifaceted impact of social institutions on migration processes, highlighting their importance in facilitating integration, supporting and influencing migration patterns. Keywords: migration, non-governmental organizations, demography, vertical management, global migration Migratsiya - bu insoniyat tarixining muhim jihati bo'lgan, iqtisodiy imkoniyatlar, siyosiy beqarorlik, atrof-muhit o'zgarishlari va ijtimoiy dinamika kabi turli omillar ta'sirida bo'lgan murakkab hodisa. Shaxslar va oilalar yaxshi hayot izlab chegaralar bo'ylab harakatlanar ekan, ijtimoiy institutlar ularning tajribalari va natijalarini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Zamonaviy jamiyat hayotining muhim tarkibiy qismi migratsiya jarayonlari bo'lib, ular so‘nggi paytlarda uning ijtimoiy organizm sifatida rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko'rsatmoqda. Aholining migratsiyasi-bu ijtimoiy-iqtisodiy va demografik jarayon bo'lib, bu odamlar o'rtasida amalga oshiriladigan harakatlar to'plamidir Ijtimoiy institutlar deganda inson xulq-atvorini tartibga soluvchi va jamiyat ichidagi o'rnatilgan tizimlar va tuzilmalar tushuniladi. Bularga oila institutlari, ta'lim muassalari, mehnat bozorlari, davlat organlari, madaniy tashkilotlar, 97 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference sog'liqni saqlash tizimlari va nodavlat tashkilotlar (NNT) kiradi. Ushbu muassasalarning har biri migratsiya jarayonida alohida rol o'ynaydi, bu ham migratsiya qaroriga, ham muhojirlarning yangi muhitidagi tajribalariga ta'sir qiladi. Endi bu ijtimoiy institutlarni alohida ko’rib chiqsak: 1. Oila instituti Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023 yilning 1 yanvar holatiga O‘zbekiston Respublikasida jami 9 729 961 ta oilalar mavjud. Respublikamiz hududlari orasida eng ko‘p oilalar Farg‘ona viloyatiga to‘g‘ri kelgan. Viloyatdagi oilalar soni 1 124 208 tani tashkil etgan.1 Oilaviy aloqalar ko'pincha migratsiya uchun asosiy turtki bo'ladi. Oila a'zolari tomonidan ko'rsatiladigan yordam shaxsning ko'chib o‘tish qaroriga sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Oilalar migratsiyani yengillashtirish yoki o'tish davrida hissiy yordamni ta'minlash uchun resurslarni to'plashlari mumkin. Bundan tashqari, tashkil etilgan muhojirlar ko'pincha zanjirli migratsiya orqali qarindoshlari yoki do'stlariga yo'l ochib, yangi kelganlar uchun integratsiya jarayonini engillashtiradigan tarmoqlarni yaratadilar. Ushbu oilaviy aloqalar ish imkoniyatlari, uy-joy va madaniy moslashuv haqida muhim ma'lumotlarni taqdim etishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasida demografik o‘zgarishlar (2023-yil yanvar- dekabr, dastlabki ma’lumotlar)2 2. Ta'lim muassasalari Ta'lim muassasalari ko'plab muhojirlar, xususan, oliy ma'lumotga ega bo‘lgan talabalar uchun muhim shlyuzlar bo'lib xizmat qiladi. Universitetlar va kollejlar sifatli ta'lim va yaxshi ish istiqbollari va'dasi bilan xalqaro talabalarni jalb qiladi. Ushbu muassasalar nafaqat akademik imkoniyatlar yaratadi, balki muhojirlarga jamiyatga muvaffaqiyatli qo'shilish uchun zarur bo'lgan til bilimlari va madaniy bilimlarni olishga yordam beradi. Ta'lim sharoitida 98 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference inklyuzivlik va xilma-xillikni targ'ib qiluvchi dasturlar tushunishni kuchaytirishi va migrantlar va mahalliy aholi o'rtasidagi to'siqlarni kamaytirishi mumkin. O‘zbekistonning qariyb 110 ming talabasi chet elda tahsil olyapti. Dunyo miqyosida oxirgi 20 yilda o‘qish uchun xorijga ketganlar soni 2,2 milliondan 6,39 millionga yetgan.3 3. Mehnat bozori institutlari Mehnat bozori migratsiyaning muhim omili bo'lib, iqtisodiy imkoniyatlar ko'pincha shaxslar qaerga ko'chib o'tishni tanlashini belgilaydi. Mehnat bozori institutlari, shu jumladan yollash agentliklari va kasaba uyushmalari migrantlarni ish bilan ta'minlash imkoniyatlari bilan bog'lashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Biroq, mehnat qoidalari muhojirlarning ish joyidagi huquqlari va himoyalariga ham ta'sir qiladi. Kuchli mehnat muhofazasiga ega mamlakatlarda migrantlar yaxshi ish sharoitlari va qo'llab-quvvatlashlari mumkin, kam tartibga solinadigan muhitda esa ekspluatatsiya va kamsitishlarga duch kelishi mumkin. Bugungi kunda 2 mlndan ortiq vatandoshlarimiz, ya’ni mehnatga layoqatli aholining 12 foizi xorijda ishlamoqda. 4 Rossiya 1,5 240 71 43 5 Qozog‘iston Koreya Turkiya BAA mln; ming; ming: ming; ming 4. Hukumat siyosati va huquqiy asoslari Xorijda vaqtincha mehnat faoliyatini amalga oshirish jarayonlari samaradorligini oshirish, sohada yagona vertikal boshqaruv tizimini joriy etish hamda mas’ul davlat organlarining aniq vazi