ҚУРИЛИШ САНОАТИ КОРХОНАЛАРИДА ҚУЁШ ЭНЕРГИЯСИДАН ФОЙДАЛАНИШ

Аннотация

The article discusses solar energy devices for using solar energy at construction industry enterprises and systems for heat treatment of concrete products at open industrial or autonomously operating sites Key words: landfill, solar energy, thermal stand, reinforced concrete, energy, foundation, cycle. Қурилиш саноати корхоналарида қуёш энергиясидан фойдаланиш бўйича тадқиқотлар турли хил қуёш техник қурилмалари ва очиқ саноат ёки мустақил равишда ишлайдиган полигонларда бетон маҳсулотларига иссиқлик билан ишлов бериш тизимларини яратиш билан боғлиқ. Йиғма темир-бетон буюмларини очиқ полигонларда қолип шаклида (опалубка) ишлаб чиқариш корхонада уларни ўрнатиш учун иш майдонини талаб қилади. Шаффоф қопламали қолип шакллари (опалубка) фақат горизонтал ҳолатда қўлланилинади, бу эса ушбу технологиядан фойдаланишнинг камчиликларидан бири бўлиб ҳисобланади ва бу 2260 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 ҳолат удан бир қатор заводларда фойдаланишга тўсқинлик қилади. Майдонининг чекланганлиги қуёш қурилмаларини лойиҳалашда янги техник ечимларни тадқиқ этишга чорлайди. Табиий зичликдаги қуёш энергиясидан фойдаланишнинг самарадорлигини ошириш ва майдонини кенгайтиришнинг мумкин бўлган усулларидан бири бу тўпланган иссиқликни кейинчалик қаттиқ жисмга, маҳсулотга ўтказиш учун иссиқлик тўплаш қобилиятига эга материалларда энергия тўплашдир. Қалинлиги 250 мм ва пастки қисми 300 мм бўлган бетон деворлари иссиқлик аккумулятори сифатида хизмат қилиши мумкин. Иссиқлик батареяли пойдеворлардан гелиошакл билан биргаликда фойдаланиш асоснинг массивлигини чеклаш зарурлигини кўрсатди, чунки у ҳарорат кўтарилганда қаттиқлашувчи бетоннинг ҳарорат майдонига ва унинг максимал исишига сезиларли даражада таъсир қилади. Иссиқликни сақлайдиган асосга эга вариантдан фарқли ўлароқ, девор гелиошаклдан қатъий назар қуёш энергиясини тўплайди, ва унинг массивлик даражаси бир неча баравар катта бўлиши мумкин. Янги технологиянинг моҳияти шундан иборатки, қиздирилган маҳсулотдаги максимал ҳароратга етганда, гелиошакл аккумуляторли стенд билан бирлаштирилади ва маҳсулот стендда бир кеча термос шароитида ушлаб турилади. Эрталаб, 20-22 соатгача ишлов берилган бетон гелиошакл стенддан олиб ташланади ва маҳсулот очилади. Энг оддий кўринишдаги универсал иссиқлик сақловчи қуёш стенди шаффоф қуёш қопқоғи билан қопланган оғир бетон камерадир, камеранинг баландлиги қолипларда 1-13 буюм учун мосланган. Оғир бетонга асосланган иссиқлик сиғимини сақлаш тизимидан фазани ўзгартирувчи сақлаш тизимлари ва суюқ турдаги иссиқлик сиғимли аккумуляторлар (сув, антифриз, минерал мойлар)дан фойдаланиш афзалроқдир. Бундан ташқари, бундай тизимларнинг йил давомида ишлашини таъминлаш қийин. Қуёш стендининг иссиқлик тўплайдиган тўсиқлари ҳам монолит, ҳам темир бетондан тайёрланиши мумкин. Таклиф этилаётган технологиянинг самарадорлиги асосан геостенднинг иссиқлик сақлаш қобилиятини ва эксплуатацион хусусиятларини оптималлаштириш билан белгиланади. Гелиостанднинг тўпланган элементларининг самарали қалинлиги 500 мм қалинликдаги бетон массасининг бўлагида иссиқлик жараёнларини физик моделлаштириш йўли билан аниқланди. Иситишдан кейин ва цикл охирида 100 мм қалинликдаги қатламларнинг иссиқлик миқдорини таққослаганда, иссиқлик тўпланиши ва чиқарилишини ҳисобга олган ҳолда массивнинг фаол қатламининг қалинлиги аниқланди. 2261 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Сентябрда ва айниқса апрелда бетон иситиш режими бузилади ва гелиошаклда июль ёки июнь ойларига қараганда максимал ҳароратга анча узоқ вақт давомида эришилади.Агар ушбу иситиш параметрлари билан асосий технология ёрдамида амалга оширилгандек, бетон билан гелиотермошакл кечаси очиқ жойда қолдирилса, у ҳолда бетон етарлича тез совийди.Шунинг учун гелиотермошаклни кун давомида иситиладиган иссиқлик тўплайдиган стенд билан бирлаштириш нафақат кузги-баҳорги даврларда мос термоснинг режимини таъминлашга имкон беради, балки кўпинча бир кунлик иситилгандан кейин қотиб қолган бетоннинг даража-соатининг етарли эмаслигини қоплайди.Шундай қилиб, гелиополигонларни ишлатиш амалиётида иссиқлик сақлаш стендларидан фойдаланиш қўшимча ёки ёрдамчи энергия манбаларидан фойдаланмасдан, уларнинг ишлаш муддатини ошириш имконини беради. Маҳсулотларни иссиқлик сақланадиган стендларда сақлаш учун қулай шарт- шароитлар гелиополигонларда маҳсулот ишлаб чиқаришни кўпайиши нафақат иш мавсумини узайтириш, балки кун давомида маҳсулотларнинг қолиплаш муддатини узайтириш орқали ҳам мумкин деб тахмин қилишга имкон берди. Ёз мавсумидан баҳор-куз мавсумига ўтиш даврида асосий қуёш технологияси ёрдамида маҳсулотларга қуёш ёрдамида термик ишлов бериш самарадорлиги пасаяди. Кам ҳолларда бу, аккумуляция бўладиган гелиостендлардан фойдаланганда намоён бўлади. Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, икки сменали иш пайтида гелиополигонларнинг мавсумий ишлаш муддатини бошқа қўшимча иссиқлик манбасини ишлатмасдан узайтириш учун уларнинг ишини ташкил қилишда баҳор-куз даврида махсус тизимни жорий этиш зарур. Ушбу тизим маҳсулотларнинг н