KON-METALLURGIYA SANOATIDA INNOVATSION LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARI: "OLMALIQ KMK" AJ TAJRIBASI

Аннотация

This article examines the financing mechanisms for innovation projects in the mining and metallurgical industry using the example of "Almalyk MMC" JSC. Based on literature analysis, the financing mechanisms for innovation projects, their types, advantages and disadvantages, as well as international experience are reviewed. The results provide recommendations on selecting optimal financing mechanisms for innovation projects for enterprises in the mining and metallurgical industry. The article contributes to the formation of effective mechanisms for financing innovation activities for metallurgical enterprises. Keywords: innovation projects, financing mechanisms, mining and metallurgical industry, "Almalyk MMC" JSC, foreign investments, public-private partnership, venture capital. Hozirgi kunda kon-metallurgiya sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish va barqaror rivojlanishini ta'minlash innovatsion faoliyatni faollashtirish bilan bevosita bog'liq [1]. Kon-metallurgiya sanoatidagi innovatsion loyihalarni samarali moliyalashtirish mexanizmlarini ishlab chiqish va joriy etish O'zbekiston iqtisodiyotining strategik muhim tarmog'i rivojlanishi uchun dolzarb ahamiyatga ega. "Olmaliq KMK" AJ O'zbekistondagi eng yirik kon-metallurgiya korxonasi sifatida innovatsion loyihalarni moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish bo'yicha tajribaga ega. Korxona turli moliyaviy manbalardan foydalanadi, biroq innovatsion loyihalarni moliyalashtirish mexanizmlarini yanada takomillashtirish zarurati mavjud [2]. Ushbu tadqiqotning maqsadi kon-metallurgiya sanoatidagi innovatsion loyihalarni moliyalashtirish mexanizmlarini tahlil qilish va "Olmaliq KMK" AJ misolida ularni takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqishdir. Tadqiqot doirasida quyidagi vazifalar belgilangan: innovatsion loyihalarni moliyalashtirishning nazariy asoslarini o'rganish; moliyalashtirish mexanizmlarining xalqaro tajribasini tahlil qilish; "Olmaliq KMK" AJdagi mavjud moliyalashtirish amaliyotini o'rganish; moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqish. Metodologiya va adabiyotlar tahlili Tadqiqot metodologiyasi tizimli va qiyosiy tahlil usullariga asoslangan. Innovatsion faoliyatni moliyalashtirish mexanizmlari masalasi ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Jumladan, Mirsaidova (2020) innovatsion loyihalarni moliyalashtirishning zamonaviy mexanizmlarini va ularning O'zbekiston sharoitida qo'llanilish imkoniyatlarini tadqiq etgan [3]. U innovatsion loyihalarni 192 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference moliyalashtirishning davlat mexanizmlari, bank kreditlari, venchur kapitali, davlat-xususiy sherikchilik kabi turlarini ajratib ko'rsatgan. Xorijlik olimlar Peng va Yang (2021) Xitoyning kon-metallurgiya korxonalarida innovatsion loyihalarni moliyalashtirish bo'yicha tadqiqot o'tkazib, davlat-xususiy sherikchilik mexanizmining samaradorligini ta'kidlashgan [4]. Ularning fikricha, bu mexanizm davlat va xususiy sektor resurslari va imkoniyatlarini birlashtirish hamda risklarni taqsimlash imkonini beradi. Rossiyalik tadqiqotchilar Ivanov va Petrov (2019) kon-metallurgiya sanoatidagi innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda lizing mexanizmining ahamiyatini o'rganib, uni qimmatbaho uskunalarni sotib olishda maqbul variant sifatida ko'rsatishgan [5]. Ular lizing mexanizmining soliq imtiyozlari va moliyaviy yukning taqsimlanishi kabi afzalliklarini ta'kidlashgan. O'zbekistonlik olimlar Rahimov va Yusupov (2022) tomonidan o'tkazilgan tadqiqotlarda "Olmaliq KMK" AJda innovatsion loyihalarni moliyalashtirishning asosiy muammolari aniqlangan [6]. Ular korxonadagi moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish uchun davlat innovatsion dasturlaridan foydalanish imkoniyatlarini ko'rsatishgan. Johnson va Smith (2020) innovatsion loyihalarni moliyalashtirishning xalqaro tajribasi va amaliyotini o'rganib, venchur kapitali va biznes farishtalari mexanizmlarining samaradorligini ta'kidlashgan [7]. Ular ilg'or texnologiyali loyihalarni moliyalashtirishda ushbu mexanizmlarning muhim rolini ko'rsatib berishgan. Ochilov (2021) O'zbekiston kon-metallurgiya sanoatida innovatsion loyihalarni moliyalashtirishning institutsional mexanizmlarini tahlil qilib, innovatsion fondlar va davlat-xususiy sherikchilik mexanizmlarini takomillashtirish zarurligini ta'kidlagan [8]. Natijalar va muhokama Adabiyotlar tahlili natijasida kon-metallurgiya sanoatida innovatsion loyihalarni moliyalashtirish mexanizmlarining quyidagi turlari aniqlandi: o'z mablag'lari hisobidan moliyalashtirish; bank kreditlari; lizing; venchur kapital; davlat moliyalashtirish dasturlari; xorijiy investitsiyalar; davlat-xususiy sherikchilik; korporativ obligatsiyalar chiqarish. "Olmaliq KMK" AJ tajribasini o'rganish shuni ko'rsatdiki, korxona innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda asosan o'z mablag'lari, bank kreditlari va xorijiy investitsiyalardan foydalanadi [9]. Biroq, venchur kapitali, 1