Конституционно-правовые гарантии функционирования общественных объединений

Аннотация

the article analyzes issues related to consti- эътироф этишдан келиб чиққанлигини кўриш мумкин. tutional and legal guarantees of the activities of public Хусусан, Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон associations. The legal status of public associations, their декларациясининг 20-моддасида “Ҳар бир инсон тинч role in society and the state are studied. The goals, tasks йиғинлар ўтказиш ва уюшмалар тузиш ҳуқуқига эга” and forms of public associations are reviewed. эканлиги, Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги Keywords: public associations, institutions of civil so- халқаро пактнинг 22- моддасида “Ҳар бир инсон ciety, trade unions, political parties, legal state. бошқалар билан уюшиш эркинлиги ҳуқуқига, шу жумладан касаба уюшмалар ташкил этиш эркинлиги Ўзбекистон Республикаси Конституциясида ва ўз манфаатларини ҳимоя қилиш учун шундай фуқаролик жамиятининг муҳим институтлари бўлган уюшмаларга кириш ҳуқуқига эга” эканлиги каби жамоат бирлашмаларининг конституциявий асослари қоидалар шулар жумласидандир. Ўз навбатида мустаҳкамланган бўлиб, унда ушбу ташкилотларнинг Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 10, 12, турлари, ташкил этиш шартлари ва улар фаолияти 15, 30, 34 ва 44- моддалари билан ҳамоҳанг кафолатларига оид нормалар ўз ифодасини топган. эканлигини, шунингдек ушбу нормалар мазмунига Конституциямизда жамоат бирлашмаларига халқаро ҳуқуқий ҳужжатлар нормаларининг тўла алоҳида эътибор қаратилиши ҳамда уларнинг ҳуқуқий сингдирилганлигини эътироф этиш лозим. Хусусан, мақомига алоҳида XIII боб бағишланиши бежиз эмас Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 12- [1]. Зеро, жамоат бирлашмалари жамият ва давлатда: моддасида белгиланган ижтимоий ҳаёт сиёсий – фуқароларнинг ўз ҳуқуқлари, эркинликларини институтлар, мафкуралар ва фикрларнинг хилма- ҳамда сиёсат, иқтисодиёт ва ижтимоий ривожланиш, хиллиги асосида ривожланиши тўғрисидаги нормани фан, маданият, экология ва ҳаётнинг бошқа реализация қилишга ҳам хизмат қилади. соҳаларидаги қонуний манфаатларни биргаликда Мустақиллик йилларида Ўзбекистон рўёбга чиқариш, давлат бошқарувида қатнашиш, Республикасида нотижорат ташкилотлари ҳам конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларни функционал, ҳам моддий жиҳатдан мустаҳкамланди. ривожлантириш учун давлат ва жамият ишларида Таъкидлаш лозимки, Конституцияда мустаҳкамлаб уларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш учун шароит қўйилган жамоат бирлашмаларига оид нормалар 100 яратади; дан ортиқ қонун ҳужжатларида янада – замонавий фуқаролик жамиятининг ривожлантирилди. Булар қаторида “Ўзбекистон шаклланишида, демократия қарор топишида, Республикасида жамоат бирлашмалари тўғрисида”ги, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳимоя “Касаба уюшмалари, уларнинг ҳуқуқлари ва қилинишида муҳим яратувчанлик ролини ўйнайди, фаолиятининг кафолатлари тўғрисида”ги, “Сиёсий хусусан, аҳолининг кенг қатламларини ижтимоий ва партиялар тўғрисида”ги, “Сиёсий партияларни ҳуқуқий ҳимоя қилишга, уларга ҳуқуқий билим бериш, молиялаштириш тўғрисида”ги, “Оммавий ахборот маданий-маърифий ишларни олиб боришга, ижтимоий воситалари тўғрисида”ги, “Нодавлат нотижорат муносабатларни демократлаштиришга кўмаклашади ташкилотлари тўғрисида”ги, “Нодавлат нотижорат ҳамда бошқа фуқаролик жамияти институтлари билан ташкилотлари фаолиятининг кафолатлари уйғунлашувда эркин фуқаролик жамиятини барпо тўғрисида”ги, “Ижтимоий шериклик тўғрисида”ги, этишнинг гарови ҳисобланади; “Экологик назорат тўғрисида”ги қонунлар ва бошқа шу – ҳуқуқий давлат шаклланиши учун замин каби бир қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ҳозирлаб, бу жараённи қуйидан, омма ичидан туриб кўрсатиб ўтиш мумкин. 5 2020 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА Сўнгги йилларда амалга оширилган ислоҳотлар бошқа ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқларини ҳамда натижасида жамоат бирлашмаларини давлат қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун муштарак рўйхатидан ўтказиш, қайта рўйхатга олиш, тугатиш, манфаатлар билан боғланган фуқароларнинг жамоат уларнинг таъсис ҳужжатларига ўзгартиш ҳамда бирлашмасидир”. қўшимчалар киритиш, улар томонидан солиқ, Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси 6,1 статистика ва рўйхатга олувчи органларга ҳисоботлар миллиондан ортиқ касаба уюшмалари аъзоларини тақдим этиш тартибини соддалаштиришга қаратилган бирлаштирадиган 14 та тармоқ касаба уюшмалари, қонуности ҳужжатлари қабул қилинди. яъни 12 та вилоят, Қорақалпоғистон Республикаси, Бугунги кунда мамлакатимизда жамият ҳаётининг Тошкент шаҳар касаба уюшмалари ташкилотларидан турли соҳалари бўйича тўққиз мингтадан ортиқ жамоат иборат [2]. Ҳозирги вақтда ушбу институтнинг бирлашмалари фаолият кўрсатмоқда. Жамоат ижтимоий жараёнларга таъсири фақатгина меҳнат бирлашмалари фуқаролик, сиёсий, иқтисодий, муносабатлари билан чегараланиб қолмасдан, балки ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар ҳамда эркинликларни ундан ҳам кенгроқ, яъни инсон ҳуқуқлари ва рўёбга чиқариш ва ҳимоя қилишда иштирок этиш, манфаатлари доирасига қаратилганлиги билан ҳам фуқар