GENDER TILSHUNOSLIGI: TUSHUNCHA, TAMOYILLAR VA METODOLOGIK YONDASHUVLAR

Аннотация

This article explores the concept of gender linguistics, its formation, and the primary theoretical foundations. It examines how gender factors manifest in different languages, linguistic stereotypes, and gender neutrality issues. The study provides significant conclusions regarding both practical and theoretical aspects of gender linguistics. Additionally, the article delves into the historical, cultural, and social factors influencing linguistic gender differences. Keywords: gender linguistics, linguistic stereotypes, gender neutrality, feminist linguistics, gender factor, language and society, gender communication. Аннотация. В данной статье рассматривается понятие гендерной лингвистики, её формирование и основные теоретические основы. Также анализируется проявление гендерного фактора в различных языках, лингвистические стереотипы и вопросы гендерной нейтральности. Результаты исследования представляют важные выводы о теоретических и практических аспектах гендерной лингвистики. Кроме того, рассматриваются исторические, культурные и социальные факторы, влияющие на гендерные различия в языке. Ключевые слова: гендерная лингвистика, лингвистические стереотипы, гендерная нейтральность, феминистская лингвистика, гендерный фактор, язык и общество, гендерная коммуникация. KIRISH. Gender tilshunosligi zamonaviy lingvistikaning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u tilda gender omilining ifodalanishiga, lingvistik stereotiplarga va gender neytrallik masalalariga e‘tibor qaratadi. Ushbu yo‘nalish XX 230 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 5 (51) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 asr o‘rtalarida feministik harakatlarning rivojlanishi bilan shakllangan bo‘lib, bugungi kunda keng tadqiqot obyektiga aylangan. Gender tilshunosligi nafaqat lingvistika, balki sotsiologiya, psixologiya, antropologiya va kommunikatsiya tadqiqotlari bilan ham uzviy bog‘liqdir. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA. O‘zbek tilshunosligida jins tushunchasi nazariyasi tilni umumiy o‘rganishning muhim qismidir. Gender tilning asosiy qismi bo‘lib, ot va olmoshlarni farqlash uchun ishlatiladi. O‘zbek tilshunosligida gender murakkab tushuncha bo‘lib, juda ko‘p o‘rganilgan. Umuman tilning qanday ishlashini yaxshiroq tushunish uchun o‘zbek tilshunosligida gender qanday ishlashini tushunish muhimdir. O‘zbek tilshunosligida gender tushunchasi turli nuqtai nazardan o‘rganilgan. Asosiy nazariyalardan biri jinsni grammatik tushuncha sifatida va jinsni ijtimoiy tushuncha sifatida ajratishdir. Birinchisi jinsning til grammatikasida qanday qo‘llanilishini bildirsa, ikkinchisi jamiyatda jinsning qo‘llanish usulini bildiradi. Bu tafovut o‘zbek tilshunosligidagi gender murakkabliklarini tushunish uchun muhim ahamiyatga ega. O‘zbek tilshunosligidagi gender nazariyasining yana bir muhim jihati bu gender neytralligi nazariyasidir. Bu nazariya shuni ko‘rsatadiki, jinsga erkak va ayolning ikkilik tuzilishi sifatida emas, balki neytral sifatida qarash kerak. Bu nazariya an‘anaviy gender rollariga qarshi kurashish va o‘zbek jamiyatida gender tengligini targ‘ib qilish uchun ishlatilgan. Nihoyat, jinsga asoslangan til nazariyasi o’zbek tilshunosligida genderning yana bir muhim nazariyasidir. Bu nazariya tilga gender rollarini amalga oshirish vositasi sifatida emas, balki jinsni ifodalash vositasi sifatida qarash kerakligini ko‘rsatadi. Bu nazariya gender tengligini targ‘ib qilish va o‘zbek jamiyatidagi an‘anaviy gender rollariga qarshi kurashish uchun ishlatilgan. Ilmiy tafakkur taraqqiyoti har qanday fan sohasidagi nazariy qarashlar o‘zgarishiga, tadqiqotning yangi metodlari yaratilishiga va ushbu metodlar tadbiqida yangi nazariy g‘oyalarga tayanish asosida tamoman o‘zga amaliy natijalarga erishilishiga sabab bo‘ladi. Ilmiy jarayondagi bunday o‘zgarishlarga bosqich tahlili, nazariyxulosalarning uzluksiz tadqiqot jarayonida shakllanishi va tuzumli joriy qilinishi natijasida yuzaga keladi. Til doimo inson hayoti, lining ijtimoiy faoliyati bilan bog‘liqdir. Lisoniy belgining qanday ijtimoiy vazifa o‘tashi, undan qanday foydalanishni bilishi uchun insonning qaysi ijtimoiy tuzumda yashashini ham e‘tiborga olish bugungi kun tilshunosligining asosiy vazifalaridandir. Bugungi kunning yangi paradigmasi bo‘lgan gendero lingvistika o‘zi bilan bir qator o‘rganish obyektlarni olib kirdi. Badiiy asarni genderolingvistik jihatdan tahlil qilish, undagi obrazlarning gender xususiyatlarini o‘ziga hos murakkabligini yuzaga chiqaradi. Genderologiyaning umumlingvistik mohiyatini belgilash uchun, avvalo, uning boshqa turdosh, chegaradosh sohalar bilan munosabatini, uzviy aloqadorligini 231 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 5 (51) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 ta‘minlovchi jihatlarni, shuningdek, individual o‘ziga xosliklarni aks ettiruvchi belgi xususiyatlarini aniqlash lozim. Dastlabki genderolingvistik tadqiqotlarda til vositalaridan foydalanishning gender xususiyatlariga ko‘proq e‘tibor q