AVTOMOBILLARDAN ELEKTR SKUTERLARNI ZARYADLASH BLOK PITANIYASINI YASASH TEXNOLOGIYASI

Аннотация

Ushbu maqolada avtomobil akkumulyatoridan elektr skuterni zaryadlash uchun maxsus blok pitaniya yaratish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Avtomobillar odatda 12V yoki 24V DC kuchlanishiga ega bo‘lib, elektr skuterlar esa 36V, 48V yoki 60V kuchlanishda ishlaydi. Shuning uchun zaryadlash tizimini tashkil etish uchun DC-DC konvertor yoki invertor ishlatilishi kerak. Maqolada turli xil DC- DC konvertor turlari, ularning samaradorligi va xavfsizlik choralari tahlil qilinadi. Shuningdek, avtomobil akkumulyatoridan elektr skuterni samarali zaryadlash uchun kerak bo‘ladigan tok kuchi, quvvat hisob-kitoblari va issiqlik boshqaruvi haqida ma’lumot beriladi. Ushbu tadqiqot avtomobillar va elektr transport vositalari uchun alternativ energiya manbalaridan samarali foydalanish imkoniyatlarini o‘rganishga qaratilgan. Kalit so‘zlar: avtomobil akkumulyatori, elektr skuter, DC-DC konvertor, zaryadlash bloki, invertor, quvvat ta’minoti, induktor, tranzistor, diod va kondensator. Avtomobil elektr tizimi va skuter zaryad parametrlari Avtomobillar odatda 12V yoki 24V akkumulyator tizimiga ega. Elektr skuterlar esa 36V, 48V yoki 60V (ba'zan 72V) bilan ishlaydi. Shuning uchun 12V yoki 24V ni skuterning zaryadlovchi voltajiga aylantirish uchun DC-DC konvertor kerak bo'ladi. DC-DC Konvertor yoki Invertor Agar skuter 220V AC bilan zaryad oladigan bo‘lsa, unda avtomobil akkumulyatoridan 12V DC → 220V AC invertor orqali oddiy zaryadlovchini ishlatish mumkin. Agar skuter 48V DC bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri zaryad olsa, unda 12V DC → 48V DC boost konvertor kerak bo‘ladi. DC-DC Konvertor nima? 226 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 5 (51) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 DC-DC konvertor – bu elektr qurilma bo‘lib, doimiy tok (DC) kuchlanishini boshqa darajadagi doimiy tok kuchlanishiga o‘zgartiradi. U past kuchlanishni yuqoriga oshirishi (boost) yoki yuqori kuchlanishni pasaytirishi (buck) mumkin. DC-DC konvertor turlari Pastga tushiruvchi konvertor. Yuqori kuchlanishni past kuchlanishga tushiradi. Masalan, 12V → 5V o‘zgartirish uchun ishlatiladi. Telefon zaryadlovchilari, Arduino kabi qurilmalar uchun qo‘llanadi. Oshiruvchi konvertor. Past kuchlanishni yuqoriga oshiradi. Masalan, 12V → 48V o‘zgartirish uchun ishlatiladi. Elektr skuter, LED yoritgichlar va boshqa yuqori voltaj talab qiluvchi qurilmalar uchun mos. Ikkilamchi konvertor. Kuchlanishni oshirish yoki tushirish xususiyatiga ega. Masalan, 10V kirish 5V yoki 15V chiqish berishi mumkin. Izolyatsiyalangan DC-DC konvertor. Kiritish va chiqish orasida elektr aloqasi bo‘lmaydi, xavfsizlik talab qilinadigan joylarda ishlatiladi. DC-DC konvertor induktor, tranzistor, diod va kondensatorlar yordamida elektr energiyasini o‘zgartiradi. U tezkor impulsli signal (PWM - Pulse Width Modulation) orqali kuchlanishni boshqaradi. Misol: Agar 12V dan 48V DC olish kerak bo‘lsa, oshiruvchi konvertor kerak bo‘ladi. Agar 24V dan 12V qilish kerak bo‘lsa, pastga tushiruvchi konvertor ishlatiladi. Agar avtomobil akkumulyatoridan elektr skuterni zaryadlamoqchi bo‘lsangiz, 12V → 48V yoki 12V → 60V DC-DC boost konvertor kerak bo‘ladi. Tok kuchi (Amper) va quvvat (Watt) Skuterning zaryadlovchi qurilmasi odatda 2A-5A o‘rtasida bo‘ladi. Masalan, 48V 2A zaryadlovchi 48V × 2A = 96W quvvat talab qiladi. Agar 12V akkumulyatordan bunday quvvat olish kerak bo‘lsa: ya'ni, avtomobil akkumulyatori kamida 8A tok bera olishi kerak. 227 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 5 (51) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 1-mavzu. Skuterlarni zaryadlash blok pitaniyasi sxemasi. Ishonchlilik va xavfsizlik Sigortalardan foydalanish: Har qanday qisqa tutashuv yoki haddan tashqari yuklamaning oldini olish uchun sigortalar qo‘shish kerak. Sovutish: Konvertor yoki invertor zo‘riqib qizib ketmasligi uchun yaxshi sovutish tizimi (ventilyator yoki radiator) kerak. Avtomobil akkumulyatorini ehtiyot qilish: Doimiy zaryadlash akkumulyatorni tez o‘ldirishi mumkin, shuning uchun avtomobil ishlayotgan vaqtda foydalanish tavsiya etiladi. Ha, avtomobildan elektr skuterni zaryadlash uchun maxsus blok pitaniya yasash mumkin. Eng oddiy usul – invertor ishlatib, skuterning standart zaryadlovchini ulash. Ammo, agar samaraliroq va ixcham tizim kerak bo‘lsa, DC-DC oshiruvchi konvertor dan foydalansa bo‘ladi. Elektr skuterlar – zamonaviy va ekologik toza transport vositalari bo‘lib, ular akkumulyator orqali harakatlanadi. Ularning asosiy xususiyatlari quvvati, kuchlanishi, yurish masofasi va tezligiga bog‘liq. Skuterlarning quvvati odatda 250W dan 2000W gacha bo‘lib, past quvvatli modellar shahar ichida qisqa masofalar uchun, kuchliroq motorli skuterlar esa uzoq safarlar va notekis yo‘llar uchun mos keladi. Akkumulyatorning kuchlanishi skuterning umumiy samaradorligiga ta’sir qiladi. Oddiy modellar 24V yoki 36V bilan ishlasa, kattaroq va tezroq skuterlar 48V, 60V yoki 72V kuchlanishga ega bo‘ladi. Qancha voltaj yuqori bo‘lsa, motor shuncha kuchli bo‘ladi va skuter