SOLIQLAR ORQALI KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINI QO‘LLAB-QUVVATLASH MEXANIZMLARI

Аннотация

This article analyzes the economic aspects of supporting small business entities through the tax system. It explores the potential of encouraging entrepreneurial activity via simplified tax regimes, tax incentives, and preferences. The study also examines international experiences and effective models of tax policy. The current state of the tax system in Uzbekistan is assessed, and the author puts forward several proposals aimed at reducing the tax burden, simplifying tax administration, and improving the business environment. Keywords: small business, tax policy, tax incentives, simplified tax system, entrepreneurship development. 124 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Kichik biznes iqtisodiyotning barqaror o‘sishida va bandlikni ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Bunday subyektlarni qo‘llab-quvvatlashda soliq tizimining o‘rni katta. Mazkur maqolada kichik biznesni rag‘batlantirishda soliq imtiyozlari va preferensiyalarining ahamiyati tahlil qilinadi. Tadbirkorlik faoliyati har qanday mamlakatning iqtisodiy rivojlanishida muhimo'rintutadi.Tadbirkorlik yangi ish o'rinlarini yaratish, innovatsion g'oyalarni hayotga tatbiq etishvaaholifarovonligini oshirish imkonini beradi. O'zbekistonda ham tadbirkorlik faoliyati iqtisodiyotningyetakchi tarmog'i sifatida e'tirof etiladi. Mamlakatda tadbirkorlik subyektlari faoliyatini qo'llab- quvvatlash, ular uchun qulay shart-sharoitlar yaratish borasida izchil siyosat olib borilmoqda. Shu bilan birga, O'zbekistonda tadbirkorlik sohasida ayrim muammolar hamsaqlanibqolmoqda.Xususan, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy resurslar va zamonaviytexnologiyalarga yetarli darajada ega emasligi, yuqori malakali kadrlar yetishmasligi kabi omillartadbirkorlikning yanada jadal rivojlanishiga to'siq bo'lmoqda. Bunday sharoitda tadbirkorliksubyektlarini davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, ularningsamaradorligini oshirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot jarayonida tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidanqo'llab- quvvatlashga oid qonunchilik hujjatlari, statistik ma'lumotlar tahlil qilindi. Shuningdek, tadbirkorliksubyektlari o'rtasida so'rovnoma o'tkazildi. So'rovnomada 500 nafar tadbirkor ishtirok etdi. Tadqiqotdoirasida tadbirkorlik faoliyatini qo'llab-quvvatlashga oid xorijiy tajriba ham o'rganildi. Kichik va o‘rta biznes (KOB) iqtisodiyotda muhim rol o‘ynaydi. Ular nafaqat bandlikni oshiradi, balki hududiy iqtisodiy faollikni ta’minlaydi, yangi mahsulot va xizmatlar yaratadi, innovatsiyalarni joriy qiladi. Jahon Banki va Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi ma’lumotlariga ko‘ra, rivojlangan mamlakatlarda YIMning 50-60% gacha qismini KOB subyektlari yaratadi. O‘zbekistonda ham kichik biznes iqtisodiyotning harakatlantiruvchi kuchi sifatida e’tirof etilgan. 2024-yil yakunlariga ko‘ra, YIMning 56% dan ortig‘i ana shu sektor hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Shu sababli, ushbu subyektlarni moliyaviy va soliq jihatdan qo‘llab-quvvatlash - davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Soliq tizimi kichik biznes uchun bir tomondan majburiyat, ikkinchi tomondan esa imkoniyatdir. To‘g‘ri yo‘lga qo‘yilgan soliq siyosati kichik biznesni rasmiylashtirishga, kengayishga va sarmoya jalb qilishga undaydi. 125 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda tadbirkorlik faoliyatini davlattomonidan qo'llab-quvvatlashning keng ko'lamli tizimi shakllangan. Tadbirkorlik subyektlarigaturlisoliq va bojxona imtiyozlari, preferensial kreditlar taqdim etilmoqda. Tadbirkorlikfaoliyatinilitsenziyalash va ruxsat berish tartib-taomillari sezilarli darajada soddalashtirilgan. So'rovnoma natijalariga ko'ra, respondentlarning 68 foizi davlat tomonidan tadbirkorlikfaoliyatiniqo'llab-quvvatlash choralarini ijobiy baholagan. Shu bilan birga, tadbirkorlarning 45 foizi moliyaviyresurslar yetishmasligini, 32 foizi esa malakali kadrlar yetishmasligini o'z faoliyatidagi asosiymuammosifatida ko'rsatgan. Olib borilgan tadqiqot shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda keyingi yillarda tadbirkorlikfaoliyatini qo'llab-quvvatlash borasida sezilarli ishlar amalga oshirildi. Tadbirkorlik subyektlarigaberilayotgan turli imtiyoz va preferensiyalar ularning faoliyatini yanada rivojlantirish uchunqulayshart-sharoitlar yaratmoqda. Shu bilan birga, tadqiqot natijalariga ko'ra, tadbirkorlik subyektlari ayrimmuammolargahamduchkelmoqda. Xususan, tadbirkorlar moliyaviy mablag'lar va yuqori malakali kadrlar yetishmasligi kabimuammolarni qayd etishgan. Bu esa o'z navbatida tadbirkorlik faoliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatishimumkin. Xorijiy mamlakatlar tajribasida ham tadbirkorlik faoliyatini moliyaviy qo'llab-quvvatlashhamdatadbirkorlik ko'nikmalari va bilimlarini rivojlantirishga alohida e'tibor qaratiladi. O'zbekistondaham mazkur yo'nalishlarda davlat siyosatini yanada takomillashtirish maqsadga muvofiq. Tadqiqot natijalari O'zbe