СТРАХОВАНИЕ В ТУРИЗМЕ: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ

Аннотация

The article presents the features of insurance in the tourism sector and the classification of risks faced by this industry. The conditions for providing insurance services in the tourism sector, types of insurance products, points of interaction between insurance and tourism activities, problems of joint activities and ways to overcome them, as well as development measures are analyzed. Keywords: risk, insurance, tourism industry, travel, health insurance, accident insurance, financial and digital technologies. II SON - FEVRAL, 2025 309-316 309 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral www.e-itt.uz Кириш. Охирги йилларда туристлар суғуртаси туристларнинг хавфсизлиги ва ҳимоясини таъминлашда асосий роль ўйнаб саёҳатни ташкил этишнинг ажралмас қисмига айланди. Халқаро туризмнинг ривожланиши ва саёҳатчилар сонининг ўсиши билан саёҳат билан боғлиқ рисклар янада хилма-хил ва башорат қилиб бўлмийдиган бўлиб бормоқда. Касалликлар, жароҳатлар, йўқолган юк, парвозларни бекор қилиш ёки табиий офатлар билан боғлиқ ноаниқликлар суғуртанинг зарурлигини муҳим омилга айлантирди. Бундан ташқари, экстремал туризмнинг машҳурлиги ва пандемия сабаб бўлган ўзгаришлар билан суғуртанинг аҳамияти тобора ортиб бормоқда. Суғурта молиявий йўқотишларни минималлаштиришга ва туристларни кутилмаган вазиятлардан ҳимоя қилишга ёрдам беради, бу эса уни замонавий саёҳатларда ажралмас воситага айлантиради. Адабиётлар шарҳи. Туризмда суғуртанинг асосий мақсади бу инсон фаолиятининг бошқа соҳаларида суғурта қилиш билан бир хилдир, яъни содир бўлиши моддий йўқотишларга (зарарларга) олиб келадиган тасодифий эҳтимолий нохуш ҳодисалар содир бўлган тақдирда юзага келиши мумкин бўлган харажатлар билан боғлиқ фуқароларнинг мулкий манфаатларини ҳимоя қилишдир (Зобова ва бошқ., 2016) Карабак ва Василченко (2017) тадқиқотларига кўра, чет элга чиқаётган фуқароларни суғурталаш - бу суғуртанинг бир тури бўлиб, унинг мақсади фуқароларнинг чет элда бўлиш даврида уларнинг ҳимоясини таъминлашдан иборат. Бунда суғурта объекти - суғурталанган шахснинг соғлиғи, ўлими билан боғлиқ муаммолар ёки харажатлари акс эттирадиган мулкий манфаатлари ҳисобланади. Кошкимбаева ва Алтинбековлар (2022) илмий изланишларида қўйидагиларни келтириб ўтишган, жумладан, туризм соҳасидаги суғурта туризм субъектларига нисбатан турли объектларни ҳимоя қилишга қаратилгандир. Туризм ҳам, суғурта фаолияти ҳам хизмат кўрсатиш соҳасига тегишлидир. Туризм рисклари туризм хизматлар сифати ва хавфсизлигини белгилайдиган ўзига хос маънога эгадир. Шу муносабат билан, рискларни минималлаштириш, қонунчилик нормалари ва қоидаларини, шунингдек, сайёҳлар учун саёҳат пайтида хавфсизликни таъминлаш бўйича бошқа чора-тадбирларни ўз ичига олган ҳимоя механизмларини яратиш ва туризм компаниялари фаолиятини ҳимоя қилиш механизмларини ишлаб чиқиш зарурдир. Бу бу нафақат анъанавий бизнес рискларига, балки хизмат кўрсатувчи провайдерларнинг (авиаташувчилар, туроператорлар, жойлаштириш хизматлари ва бошқалар) ноқонуний фаолияти билан боғлиқ рискларга ҳам тегишлидир. Казнованинг (2015) фикрига кўра, туризмда суғурта деганда хавфли суғурта турлари тушунилади. Уларнинг ўзига хос хусусиятлари - қисқа муддатли, суғурта ҳодисаси содир бўлишининг юқори даражадаги ноаниқлиги ва йўқотишлар ҳажми билан белгиланади. Киселева ва бошқалар (2017) туризм бизнесида қўйидаги асосий риск гуруҳлари мавжудлиги таъкидлашади:  Тадбиркорлик рисклари – туристик хизматларни тақдим этувчи турли хил туристик агентликлар, меҳмонхона, кўнгил очар, овқатланиш соҳаси ва бошқаларнинг фаолияти натижасида кўзатиладиган рисклар гуруҳи;  истеъмолчи риски – турист сифатида хизматлардан фойдаланадиган истеъмолчилар риски;  сиёсий рисклар – халқаро вазият, божхона режимлари, валюта тизимидаги қарама-қаршилилар туфайли юзага келадиган рисклар гуруҳига ажратиб кўрсатишади. Шунингдек Абдурахмонов (2018-2024) ҳозирги иқтисодий шароитда суғурта соҳаси, унинг иқтисодиётдаги роли, иқтисодий ўзгаришлар натижасида суғуртада 310 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral www.e-itt.uz қўлланилаётган замонавий технологиялар, суғурта хизматлар бозорида сотилаётган замонавий суғурта маҳсулотлари, суғурта бозорини тартибга солиш усуллари, суғурта соҳасининг замон билан биргаликда юз бераётган трансформацияси, суғуртанинг ривожланиш векторларини кўрсатиб ўтган. Тадқиқот методологияси. Тадқиқот жараёнида туризм суғуртаси, унинг туристларни ҳимоя қилишдаги ўрни борасида хорижий ва маҳаллий олимларнинг ишлари ўрганилди ва таҳлил қилинди. Мақолада назарий мушоҳада, тизимли ёндашув, кузатиш, умумлаштириш, таҳлил, синтез каби усуллар самарали қўлланилди, шунингдек туристларни суғурта қилишни механизмларини такомиллаштириш муаммолари ва уларнинг ечимлари борасида хулоса ва таклифлар шакллантирилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Туризм суғуртаси – туристларни саёҳат пайтида юзага келиши мумкин бўлган турли рисклардан ҳимоя қилувчи суғурта тури ҳисобланади. Бунга тиббий харажатлар, йўқолган юк (мол-мулк), саёҳатни бекор қилиш, бахтсиз ҳодисалар ва бошқа ку