BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA LEKSIKOLOGIYA BO‘LIMINI O‘QITISHDA INTERFAOL USULLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

The importance and effectiveness of using interactive methods in teaching lexicology in primary education are analyzed. Methods that serve to increase students' language skills, develop independent thinkingand practical skillsare also highlighted. Keywords:Primary education, lexicology, interactive methods, language skills, educational effectiveness. Boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarga til boyligini o‘rgatish va ularni so‘zlar ma’nosi bilan tanishtirish muhim vazifalardan biridir. Leksikologiya bo‘limini o‘qitishda an’anaviy usullar bilan bir qatorda interfaol metodlardan foydalanish o‘quvchilarning bilim olish jarayonini qiziqarli va samarali qiladi. Interfaol usullar bolalarda ijodkorlikni rivojlantirib, mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Boshlang‘ich ta’lim jarayonida fanlararo yondashuvlarning ahamiyati ortib bormoqda, bu o‘qitish samaradorligini oshirishda muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ayniqsa, lug‘at, so‘z yasalishi va lug‘at tuzilishiga alohida e’tibor qaratadigan leksikologiya fanida bu jarayon yanada dolzarbdir. An’anaviy leksikologiya o‘qitish usullari ko‘pincha o‘quvchilarni to‘liq jalb qilolmaydi hamda ularni haqiqiy til muhitida samarali foydalanishga yetarlicha tayyorlamaydi. Leksikologiya — tilshunoslikning muhim bo‘limi bo‘lib, u til birliklarining ma’nosi, tuzilishi va ishlatilishini 479 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue2,March 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X o‘rganadi. Til o‘rganuvchilar uchun leksikologiyani chuqur o‘zlashtirish mustahkam lug‘at boyligini shakllantirishdamuhimrol o‘ynaydi. An’anaviy leksikologiya ta’limi ko‘pincha ma’ruza shaklida o‘tilib, eslab qolish kabi passiv yondashuvlarga asoslanadi. Bu esa o‘quvchilarni dars jarayoniga yetarli darajada jalb qilmasligi yoki ularning individual o‘rganish uslublariga mos kelmasligi mumkin. Shuningdek, doimiy ravishda o‘zgarib borayotgan leksik tizimni kuzatib borish an’anaviy o‘qitish jarayonida muammolarni yuzagakeltiradi. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun leksikologiya ta’limiga interfaol elementlarni joriy etish zarur. Interfaollik o‘quvchilarning bilim olish jarayonida faol ishtirokini ta’minlaydi va darslarni qiziqarli hamda samarali qiladi. So‘z o‘yinlari, guruhli muhokamalar, interfaol mashg‘ulotlar kabi metodlar o‘quvchilarning o‘zaro muloqotini kuchaytirib, mavzuni chuqurroq o‘zlashtirishga ko‘maklashadi. .Leksikologiya bo‘limini o‘rganishda raqamli texnologiyalardan foydalanish ham foydali bo‘lib,turli xildagi so‘z o‘yinlari,lug‘at ilovalari va til o‘rganish platformalari o‘quvchilarga so‘zlarningta’riflari,sinonimlari,antonimlari haqida keng ma’lumotlarkeltirib chiqaradi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarga leksikologiya bo‘limini o‘qitishda o‘qituvchilar ko‘proq lug‘at bilan ishlash metodiksini qo‘llashadi.Lug‘at ustida ishlash metodikasi metodikasi 4 ta asosiy yo‘nalishdan iboratdir. 1)O‘quvchilarning lug‘at boyligini oshirib borish , ularning lug‘atidagi yangi so‘zlarning ma’nolarini bilishi.Buning uchun har kuni o‘quvchi 5 – 10 ta yangi so‘ zlarni o‘rganishi va shu so‘zlarniqo‘llab jumlalartuzishi kerak. 2)O‘quvchilar lug‘atiga aniqlik kiritish.Ma’nosi tushinarsiz so‘zlarni o‘zlashtirib shu so‘zlarni mantga joylab, ma’nosi yaqin so‘zlarbilan qiyoslab aniqlik kiritiboladi. 3)O‘quvchilar ma’nosini tushinadigan lekin faoliyat davomida ishlatmaydigan so‘zlarni faol lug‘atga o‘tkazish .Buning uchun o‘quvchilar shu so‘zlar ishtirokida gaplar ,matnlar,hikoyalar tuzihikerak. 4)Adabiy tilda qo‘llanmaydigan so‘zlarni ularning lug‘atidan chiqarib tashlash .Bu 4 ta yo‘nalish leksikologiya bo‘limini o‘qitishning eng asosiy yo‘nalishi hisoblanadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun so‘zlarning lug‘aviy ma’nosini o‘rganish, ularning sinonim, antonim, ko‘p ma’nolilik kabi xususiyatlarini bilib olish til boyligini kengaytirishga yordam beradi. Leksikologik bilimlar o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasbetadi. Interfaol metodlar orqali o‘quvchilar dars jarayonida faol ishtirok etadilar. “Aqliy hujum”, “Blits-so‘rov”, “Insert”, “Klaster”, “Rol o‘ynash” kabi metodlar o‘quvchilarning qiziqishini oshirib,mavzuni chuquro‘zlashtirishiga yordam beradi. O‘quvchilarga leksikologik tushunchalarni o‘rgatishda interfaol o‘yinlardan foydalanish ularning qiziqishini oshiradi. Masalan, “So‘z top”, “Sinonim va antonimlarni ajrat”, “So‘z zanjiri” kabi o‘yinlar bolalarning bilimini mustahkamlashda samarali hisoblanadi. Boshlang‘ich ta’limda leksikologiya bo‘limini o‘qitishda interfaol usullardan foydalanish o‘quvchilarning bilim olish jarayonini samarali tashkil etishda muhim ahamiyatga ega. Interfaol metodlar orqali o‘quvchilarda