Зарубежный опыт по модернизации производства в плодоовощеводстве

Аннотация

The article examines the experience and measures of state support for agricultural enterprises in developed countries such as the United States, the Netherlands, Israel and Korea, as well as neighboring states of Kazakhstan and Russia. Summarizing the best practices of foreign countries to modernize production in fruit and vegetable production, recommendations have been prepared for the implementation of some aspects acceptable to the conditions of our republic. Basic concepts. modernization, innovation, mechanism, advanced technologies, smart agriculture, organic products. Кириш. Республикамизнинг инновацион сабзавотчиликда ишлаб чиқаришни модерниза- иқтисодиётга ўтиши шароитида мева-сабзавот- циялашни давлат томонидан тартибга солиш ва чилик тармоғини ва унинг қиймат занжири бў- қўллаб-қувватлаш бўйича олиб борилаётган ис- йича ҳар бир бўғинини ривожлантириш бўйича лоҳотларининг ижобий ва салбий томонларини, дунё миқёсида тўпланган тажриба, амалга оши- бу борадаги муаммо ва камчиликларни аниқлаш рилаётган чора-тадбирлар, ишлаб чиқилган асосида мавжуд тажрибаларнинг мақбул жиҳат- турли дастурларнинг амалиётда жорий қилиш ларини республикамизнинг ўзига хос хусусият- натижаларини ўрганиш муҳим аҳамият касб ларини ҳисобга олган ҳолда амалиётга тадбиқ этади. Чунки, ривожланган мамлакатлар жумла- этиш муҳим аҳамият касб этади. дан, ислоҳотлар йўли ҳамда ҳудудий жиҳатдан Асосий қисм. Нидерландиянинг иқтисо- яқин бўлган давлатлар тажрибаларидан кенг диёти экспортга йўналтирилганлиги билан ало- фойданмасдан туриб мева-сабзавотчилик тар- ҳида аҳамиятга эга, ишлаб чиқарилаётган қиш- моғини ривожлантириб бўлмайди [1]. лоқ хўжалиги маҳсулотлари барчаси устувор Шу нуқтаи назардан, мева-сабзавотчилик- равишда ташқи бозорларда сотилади. Мамлакат ни модернизациялашда, авваломбор, ривожлан- экспортидаги қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари- ган давлатлар тажрибаларини ўрганиш, шу- нинг улуши 24 фоизни ташкил этади. Нидерлан- нингдек, бозор иқтисодиётига ўтаётган ва эн- дия 2018 йилда 91,7 млрд. евро қийматга эга дигина ривожланаётган мамлакатларнинг мева- бўлган қишлоқ хўжалик маҳсулотларини экс- Иқтисодиёт ва таълим / 2021 йил, 4-сон 348 ХОРИЖ ТА ЖРИБАСИ порт килган. Айтиш жоизки, қишлоқ хўжалиги лик йўналишида экологик тоза маҳсулот етиш- ишлаб чиқаришининг механизациялашганлик тирувчи тадбиркорлар ҳар томонлама қўллаб- даражаси жуда юқоридир. Айнан замонавий қувватланмоқда. Хусусан, давлат томонидан аж- билим ва технологияларни кенг жорий этилиши ратилган субсидиялар ёрдамида чиқиндиларни Нидерландиянинг озиқ-овқат маҳсулотларни қайта ишловчи ва табиий ресурсларни қайта экспорт қилиш бўйича АҚШдан кейин иккинчи тикловчи кўп тармоқли қишлоқ хўжалиги кор- ўринни эгаллашига сабаб бўлди. Айтиш жоизки, хоналари ривожланиб бормоқда. Нидерландия дунёда ер майдони катталиги Мамалакат агросаноат мажмуи ривожла- бўйича 131-ўринда туради. Бундай улкан нати- нишининг устувор жиҳатларидан бири бу унинг жаларга Нидерландия хукуматининг “икки мар- жадал суръатларда билим ва технологияларни та кам ресурс ва икки марта кўп озиқ–овқат” амалиётга жорий қилиб борилаётганидадир. тамойили асосида қишлоқ хўжалигини ривож- Нидерландия агросаноат мажмуи биринчи нав- лантириш бўйича амалга оширилган дастурлар, батда барча тармоқ субъектлари билан, жумла- шунингдек, ГАТ (географик ахборотлар тизими) дан: ишлаб чиқарувчилар, қишлоқ хўжалиги ҳамда учувчисиз аппаратлардан фойдаланган маҳсулотларини қайта ишловчи корхоналари, ҳолда аниқ деҳқончилик юритиш тизимини техника ва асбоб-ускуна етказиб берувчилар, кенг жорий қилиши орқали эришган десак илмий муассасалар ҳамда давлат тузилмалари муболаға бўлмайди. Мутлақ рақамларда айтади- ўртасидаги узвий хамкорликка асосланади. ган бўлсак, мамлакатнинг бутун дунёдаги жами “Ишлаб чиқарувчи - давлат – фан” учбурчаги қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат маҳсулотлари мамлакат учун жахон майдонидаги рақобатда экспортидаги улуши 7,5 фоизни ташкил этади. етакчилардан бўлишида муҳим омил бўлди. Сабзавот маҳсулотлари экспорти бўйича Хитой- АСМга интелектуал мулкни экспорт қилишдан дан кейин иккинчи ўринда, мева маҳсулотлари даромад 2016 йилда 9 млрд. еврони ташкил экспорти бўйича эса АҚШ, Испания ва Чилидан этди. Голландия олимлари хар йили ўзининг кейин тўртинчи ўринни эгаллайди. юқори хосилдорлиги ва сифати билан ажралиб Таъкидлаш лозимки, Нидерландияда қиш- турувчи ҳамда табиатнинг ноқулай шароитла- лоқ хўжалиги учун яроқли ерларнинг нарҳи рига чидамли бўлган 1,8 мингта янги навлар ва нисбатан жуда юқоридир, тахминан 1 га ер қишлоқ хўжалиги экинлари дурагайларини ама- нарҳи 50-70 минг евро туради. Шунинг учун лиётга тадбиқ этишади. Голланд навларининг фермерлар кўпроқ ундан ижара асосида фой- юқори генетик салоҳиятидан бутун дунё қиш- даланишни маъкул кўрадилар. Ишлаб чиқарил- лоқ хўжалиги фойдаланиб келинмоқда. Энг кўп ган маҳсулотларни сотиш тайёрлов кооператив- экспорт қилинувчи махсулот бу уруғлик мате- лари билан олдиндан тузилган шартномалар риалларидир. Уруғликни экспорт қилишдан асосида амалга оширилади. Қишлоқ хўжалиг