QARAQALPAQ TILINDE SINONIM HÁM ANTONIMLERDI OQÍTÍWDA MODELLESTIRIW METODLARÍN QOLLANÍW

Аннотация

In this article, we have studied the application of the modeling method in teaching synonyms and antonyms in the Karakalpak language. From the modeling methods, the Frayer model was selected. In teaching synonyms and antonyms, the methodology of teaching the Frayer model by dividing students into individuals and groups was discussed. Keywords: lexicon, synonym, antonym, model, modeling. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ МЕТОДОВ МОДЕЛИРОВАНИЯ ПРИ ОБУЧЕНИИ СИНОНИМАМ И АНТОНИМАМ В КАРАКАЛПАКСКОМ ЯЗЫКЕ Аннотация. В данной статье мы изучили применение метода моделирования при обучении синонимам и антонимам в каракалпакском языке. Из методов моделирования была выбрана модель Фрейера. При обучении синонимам и антонимам обсуждалась методика преподавания модели Фрeйера совместно со студентами, разделяя их на отдельные группы. Ключевые слова: лексика, синоним, антоним, модель, моделирование. Hárbir mámlekettiń rawajlanıwı onıń bilimlendiriw sisteması menen tıǵız baylanıslı. Prezidentimiz Sh.Mirziyoevtıń atap ótkenindey «Eń úlken baylıq–bul aqıl-zeyin hám ilim, eń úlken miyras–bul jaqsı tárbiya, eń úlken jarlılıq–bul bilimsizlik esaplanadı». Sol sebepli bárshemiz ushın aldıńǵı bilimlerdi ózlestiriw, haqıyqıy máripat hám joqarı mádeniyat iyesi bolıw úzliksiz 1 10 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ turmıslıq zárúrlikke aylanıwı kerek1. Bilimlendiriw nátiyjeliligin asırıw hám jańa pedagogikalıq texnologiyalardı hám jańa oqıtıw metodların oqıtıw procesinde ámelge asırıw tiykarǵı wazıypalardan biri. Til biliminiń leksikologiya tarawında sózler mánisi hám qollanılıwı boyınsha úyreniledi. Qaraqalpaq tiliniń sózlik quramındaǵı mánisi jaǵınan bir-birine jaqın sózler-sinonimler hám mánisi jaǵınan bir birine qarama-qarsı sózler-antonimler maqalamızdıń tiykarǵı obyekti. Sinonimler predmet, waqıya hám qubılıslardıń eń kishi názik belgilerin, bul belgilerge bolǵan subyektiv qatnastı hám basqalardı kórsete alar eken, olar, álbette, tildiń súwretlew quralları sıpatında qaraladı. Sinonimler tildiń sózlik quramınıń bay ekenin kórsetip turıwshı ózine tán qural bolıp esaplanadı. Antonimler kórkemlew quralı retinde de belgili. Antonimler kórkem shıǵarma tilinde, awızeki sóylewde, solardıń ishinde frazeologizmler, ushırma sóz, naqıl-maqallar quramında da tereń obrazlılıqtı, ekspressivlikti payda etiwde salmaqlı orınǵa iye. Maqalada studentlerge qaraqalpaq til biliminde sinonim hám antonimlerdiń tilimizdegi bir- birinen mánilik ayırmashılıǵın, jasalıw jolların hám ekspressivlik-stillik ózgesheliklerin modellestiriw metodların qollanıw jolları menen jetkerip beriwdi jolǵa qoyıwdı maqset etip qoydıq hám bul maqsetke erisiw ushın tómendegidey wazıypalardı belgielp aldıq: – modellestiriw metodları járdeminde studentlerdiń sózlik quramdaǵı sózlerdiń mánisi hám qollanılıwın úyretiw, sózlerdiń anıqlaması, belgileri hám qarama-qarsı mánilerin mısallar járdeminde anıqlaw . – sózlik quramdaǵı mánisi bir-birine jaqın sózler sinonimlerdiń hár qaysısınıń tilde óz ornı, qollanıw órisi, ayırıqshalıǵı, zárúrligi ózgeshelikleri bar ekenligin dálillew, mánisi jaǵınan bir-birine qarama-qarsı keletuǵın sózlerdiń bir neshe túrlerin úyreniw; – Modellestiriw metodın qollanıw arqalı studentlerde sinonim hám antonimlerdiń anıqlamaları, qarama-qarsı mánilerin hám mısallar járdeminde olardıń tildegi xızmetin túsinip jetiwi hám sózlik quramda qollanıw parıqların toparlar menen islesiw arqalı úyretiw. Qaraqalpaq tilinde sinonim hám antonimlerdi oqıtıwda til biliminiń leksikologiya tarawın oqıtıwda modellestiriw metodınan Frayer modeli tańlap alındı hám oqıtıwda qollanıw haqqında modeldiń organayzeri járdeminde sinonim hám antonimlerge túsinikler berildi. Frayer modeliniń ámeliy áhmiyeti sózlik quramdaǵı sinonim hám antonimlerdiń oqıtıwshılar tárepinen modellestirip 1 Мирзиёев Ш.М. Жаңа Өзбекстан раўажланыў стратегиясы. «O’ZBEKISTON» Ташкент-2022 23-бет 1 10 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ oqıtıw sheberligin asırıwǵa hám studentlerdiń tema boyınsha bilimlerin bekkemlep, rawajlandırıwǵa xızmet etedi. Jáhán bilimlendiriw mákemelerinde til úyreniwdiń hám úyretiwdiń kreativ modelleri hám de kreativ texnologiyaları bilimlendiriw processine engizilmekte. Búgingi kúnde 4k modeli, 5e modeli sıyaqlı modellestiriw bilimlendiriw procesinde qollanılmaqta. 4k modeli búgingi kúnde tálim sıpatın asırıwda áhmiyetli wazıypanı orınlaydı. 4k birgelikte islesiw, sın pikir hám dóretiwshilik. K modeli 4 principti óz ishine aladı: 1. Kolloboraciya. Bul studentlerdiń toparlarda islew qábiletin rawajlandırıwǵa járdem beredi. Olardı birgelikte islesiw, pikir almasıw hám ózara qollap-quwatlaw kónlikpeleriniń qáliplesiwine járdemlesedi. 2. Kommunikativlik. Óz pikirlerin anıq túsindiriwge, sáwbetlesin tıńlawǵa hám túsiniwge, maǵlıwmattı jetkeriwde til qurallarınan paydalanıwǵa úyrenedi. Usı kompetenciya arqalı student qo