Особенности развития цифровой экономики в республике Узбекистан

Аннотация

The state of development of the ICT sector in the country, the process of digital transformation and the level of competitiveness of the national economy in the world market have been studied. The main indicators of the global and Uzbek ICT market are analyzed. A multifactor model has been developed to predict the volume of communication and information services in Uzbekistan. The forecast for 2021-2025 was made, conclusions and recommendations on further development of the digital economy were given. Keywords. digital economy, national economy, Internet, software, competition, forecast, ICT, digital transformation, information society. Иқтисодиёт ва таълим / 2021 йил, 4-сон 19 РАҚАМЛИ ИҚ ТИСОДИЁТ Кириш. Мамлакатда ахборот-коммуника- Энг тез ўсиб бораётган ва ривожланишда ция технологиялари (АКТ) соҳасини ривожлан- давом этадиган бу корпоратив дастурий таъ- тириш, жаҳон бозорида иқтисодиётнинг рақо- минот бозори - 2019 йилда 8,5 фоизга ўсиб, 456 батбардошлигини ошириш иқтисодиётни ин- миллиард долларни ташкил этди ва кейинги тенсив таркибий ўзгаришлар билан ажралиб йилларда унинг ўсиш суръати 10,5 фоизга ети- турадиган янги тараққиёт даражасига олиб чи- ши кутилмоқда. Бунинг асосий сабаби булутли қишга ёрдам беради. Жаҳон тажрибаси шуни технология туфайли тобора қулайроқ бўлиб ке- кўрсатадики, умуман миллий иқтисодиётнинг лаётган дастурий таъминот хизматларининг рақобатбардошлиги ахборот технологиялари- машҳурлигидир. нинг ривожланиши билан боғлиқ. Жаҳон иқти- Қуйидаги 1-жадвалга кўра, жаҳон АКТ бо- содий форумининг маълумотларига кўра, дав- зорининг энг йирик сегменти алоқа хизматлари латларнинг иқтисодий рақобатбардошлиги ҳисобланади (2019 йилда 1,36 триллион дол- уларнинг ахборот-коммуникация технологияла- лар). Иккинчи ўринда АТ хизматлари (1,03 трлн. рини ривожлантириш индекси билан юқори да- Доллар). Gartner - глобал тадқиқот ва маслаҳат ражада боғлиқликка эга. Ахборот технология- компанияси 2019 йилдаги пасайишдан сўнг лари соҳаси дунёдаги энг жадал ривожланаёт- маълумотлар маркази бозори (мос равишда - ган тармоқлардан биридир. 2,7¿ ва 1,9¿) ва қурилмалар бозори (мос ра- 2020 йил январ ойида Gartner - ахборот вишда - 4,3¿ ва 0,8¿) 2021 йил яна ўсишини технологиялари бозорларига ихтисослашган тахмин қилди. илмий-тадқиқот ва консалтинг компанияси Ривожланган мамлакатларнинг тажриба- 2019 йилда жаҳон АКТ бозорини ривожланти- си шуни кўрсатадики, янги ахборот ва телеком- ришнинг дастлабки натижаларини маълум қил- муникация технологияларининг ривожланиши ди ва 2020-2021 учун прогноз кўрсаткичларни нафақат миллий иқтисодиётнинг рақобатбар- тақдим этди. Таҳлилчиларнинг фикрича, 2019 дошлиги ўсишига бевосита таъсир қилади, бал- йилда унинг ҳажми 3,74 трлн. АҚШ долларини ки самарали тадқиқот ва таълим соҳасини ташкил этди, бу эса 2018 йилга нисбатан 0,5¿ шакллантиришда ҳал қилувчи рол ўйнайди[2]. га кўпдир[4]. 1-жадвал Жаҳон АКТ бозорининг айрим кўрсаткичлари[3] Бозор ҳажми Ўсиш Бозор ҳажми Ўсиш Бозор ҳажми Ўсиш 2019, млрд. 2019/ 2020, млрд. 2020/ 2021, млрд. 2021/ доллар 2018, % доллар 2019, % доллар* 2020, % Маълумот марказлари (Data center) 205 -2,7 208 1,9 212 1,5 Корпоратив дастурий таъминот 456 8,5 503 10,5 556 10,5 Қурилмалар 682 -4,3 688 0,8 685 0,3 АТ хизматлари 1030 3,6 1081 5,0 1140 5,5 Алоқа хизматлари 1364 -1,1 1384 1,5 1413 2,1 Жами 3737 0,5 3864 3,4 4006 3,7 *2021 – йил учун прогноз кўрсаткичлар Адабиётлар таҳлили. Рақамли иқтисоди- кўплаб етакчи иқтисодчи олимлари томонидан ёт, унинг шакллари ва таъсир этувчи омиллари- олиб борилган. нинг илмий-методологик жиҳатлари кўплаб хо- Ўзбекистонда ICTP – Бирлашган миллат- рижлик олимлар, жумладан: С.Алстром, Д.Белл, лар ташкилоти тараққиёт дастури (БМТТД) ло- К.Берд, Н.Винер, Б.Гейтс, Д.Гёлди, Е.Геллнер, йиҳаси доирасида бир қатор махсус тадқиқот- К.Гирц, П.Друкер, Дж.Лихтгайм, Г.Маклюэн, лар ўтказилди. Жумладан, “Ўзбекистонда Ин- Р.Макридис, Г.Менш, А.Пшеворский, Д.Рисмен, тернет ривожланишининг ҳолати ва истиқбол- М.Роуз, Т.Стоуньер, Э.Тоффлер, М.Фриден, ларини таҳлил қилиш”, “Ўзбекистонда дастурий Ф.Фукуяма, К.Шваб, Й.Шумпетер ва бошқалар таъминотга интеллектуал мулк ҳуқуқи бўйича томонидан тадқиқ қилинган. қўлланма”, “Ўзбекистонда ахборот жамияти ҳо- Ўзбекистон иқтисодиётида ахборот техно- латини таҳлил қилиш”, “Ўзбекистонда дастурий логияларидан фойдаланиш, рақамли иқтисоди- таъминот экспорт саноатини ривожлантириш ётни жорий этишнинг долзарб масалалари ва ҳолати ва истиқболлари” ва бошқалар. ижтимоий-иқтисодиётга таъсирини ўлчаш би- Асосий қисм. Сўнгги йилларда кўплаб лан боғлиқ тадқиқотлар А.М.Қодиров, С.С.Гуля- мамлакатлар ва халқаро ташкилотлар ахборот мов, А.Н.Арипов, О.Умаров, К.Х.Абдураҳмонов, жамиятига ўтиш концепцияси ва дастурларини Г.Р.Балтабаева ва мамлакатимизнинг бошқа амалга оширишни устувор вазифа сифатида белгилаб олдилар. Шунга ўхшаш тушунчалар Иқтисодиёт ва таълим / 2021 йил, 4-сон 20 РАҚАМЛИ ИҚ ТИСОДИЁТ АҚШ, Буюк Британия, Канада, Финляндия, ларни тижоратлаштириш учун кенг имконият- Франция, Япония, Италия, Ҳиндистон ва бошқа