Совершенствование проведения экологической экспертизы проектов нормативно-правовых актов в новом цифровом узбекистане

Аннотация

Экологик муаммоларнинг ҳар бир давлат, жамият ва инсон ҳаётига бўлган таъсири сезиларли равишда ошиб бораётган бир пайтда норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини экологик экспертизадан ўтказишнинг аҳамияти ва долзарблиги очиб берилган. Хусусан, бу борадаги хорижий давлатларнинг қонунчилиги ва тажрибаси таҳлил қилинган. Ўзбекистонда норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини экологик экспертизадан ўтказишнинг ташкилий-ҳуқуқий механизмларини такомиллаштириш бўйича бир неча таклифлар илгари сурилган. Калит сўзлар: экологик муаммолар, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш, норма ижодкорлиги, норматив-ҳуқуқий ҳужжат, экологик экспертиза, “ўйин қоидалари”. Аннотация. Раскрывается важность и актуальность экологической экспертизы проектов нормативно-правовых актов, когда возрастает значительное влияние экологической проблемы на каждое государство, 369 Рақамли тeхнологиялар соҳасидаги ҳуқуқбузарликларга қарши курашиш ҳамда ахборот хавфсизлигини таъминлашнинг ташкилий-ҳуқуқий масалалари общество и на жизнь человека. В частности, анализируются законодательство и опыт зарубежных стран в этом направлении. Выдвинут ряд предложений по совершенствованию организационно- правовых механизмов проведения экологической экспертизы проектов нормативно-правовых актов в Узбекистане. Ключевые слова: экологические проблемы, оценка воздействия на окружающую среду, нормотворчество, нормативно-правовой акт, экологическая экспертиза, “правила игры”. Annotation. The importance and relevance of environmental expertise of draft regulatory legal acts in the context of a significant increase in the impact of environmental problems on the life of each state, society and person is revealed. In particular, the legislation and experience of foreign countries were analyzed. In Uzbekistan, several proposals have been put forward to improve the organizational and legal mechanisms for conducting environmental expertise of draft regulatory legal acts. Keywords: environmental problems, environmental impact assessment, rule- making, normative legal act, ecological expertise, “rules of the game”. Бугунги кунда мамлакатимиз босиб ўтган йўлни таҳлил қилган ҳолда халқимизнинг фаровонлигини янада ошириш мақсадида “Инсон қадри учун” тамойили асосида Янги Ўзбекистонни барпо этиш бўйича саъй- ҳаракатлар бошлаб юборилди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги ПФ–60-сонли Фармони билан 2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тасдиқланиб, инсон қадрини юксалтириш борасида амалга ошириладиган ислоҳотларнинг устувор йўналишлари белгилаб берилди. Инсон қадри деганда, Давлатимиз раҳбарининг таъбири билан айтганда, аввало, ҳар бир фуқаронинг тинч ва хавфсиз ҳаёт кечиришини, унинг фундаментал ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашни назарда тутамиз. Инсон қадри деганда, биз ҳар бир фуқаро учун муносиб турмуш шароити ва замонавий инфратузилма ташкил этишни, малакали тиббий хизмат кўрсатиш, сифатли таълим, ижтимоий ҳимоя тизими, соғлом экологик муҳит яратиб беришни тушунамиз [1]. Шундай экан, табиатни муҳофаза қилишдан асосий мақсад ҳам инсон саломатлиги ҳамда унинг ҳаёт учун қулай ва тоза табиий атроф-муҳитга бўлган ажралмас ҳуқуқини таъминлашдан иборатдир. Ваҳоланки, ҳозирда нафақат юртимиз, балки бутун дунёда юқори глобал иқтисодий ўсиш ва табиатга оқилона муносабатда бўлмаслик натижасида атроф-муҳитга нисбатан экологик таҳдидларнинг салбий таъсири кескин ошиб бормоқда. 370 Рақамли тeхнологиялар соҳасидаги ҳуқуқбузарликларга қарши курашиш ҳамда ахборот хавфсизлигини таъминлашнинг ташкилий-ҳуқуқий масалалари Бу борада Президентимиз Ш.М. Мирзиёевнинг қуйидаги фикрлари эътиборга моликдир: “Дунё миқёсида саноат юқори даражада ривожланган XXI асрда экология билан боғлиқ муаммолар биринчи даражали муаммо сифатида кун тартибига чиқмоқда. Авлодларимиз биздан кейин ҳам муносиб табиий муҳитда яшаши керак. Бунинг учун биз табиатга эътибор беришимиз, фақат бугунни эмас, яқин ва узоқ келажакни ўйлаб иш тутишимиз зарур” [2]. Келажагимиз кўп жиҳатдан, табиат билан жамият ўртасидаги алоқадорликни оптимал ҳал қилиш йўлларининг топилишига боғлиқ. Бунда ҳар бир давлат миллий сиёсий-ҳуқуқий воситалар ёрдамида атроф- муҳитни муҳофаза қилишнинг таъсирчан механизмларини жорий этиши муҳимдир. Ҳозирда дунёнинг кўп мамлакатларида режалаштирилган тадбирлар учун атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш тизимлари қўлланилади. Aтроф- муҳитга таъсирни баҳолаш оддий принципга асосланади: фаолиятнинг атроф-муҳитга салбий таъсирини амалга ошириши босқичида аниқлаш ва тузатишдан кўра унинг лойиҳалаштириш ва режалаштириш босқичида олдини олиш. Бу бизга мақсадларни шакллантириш, режалаштириш ва муайян фаолиятни амалга ошириш бўйича қарорлар қабул қилиш босқичида нафақат иқтисодий, балки экологик омилларни ҳам ҳисобга олиш имконини беради. Адабиётларда aтроф-муҳитга таъсирни баҳолаш – таклиф этилаётган фаолиятнинг ёки норматив ҳужжат лойиҳасининг атроф-муҳитга бўлган таъсирини ҳар томонлама таҳлил қилишга ва ушбу таҳлил натижаларидан унга етказилган зарарнинг олдини олиш ёки к