MULOQOTNING YANGI SHAKLLARI VA UNING IJOBIY, SALBIY TOMONLARI

Аннотация

Hozirgi globallashuv va raqamlashuv davrida hayotimizni internetsiz, ijtimoiy tarmoqlarsiz tasavvur etolmaymiz. Internet jamiyatda o’z rivojini topishi bilan bizning hayot tarzimiz, hattoki muloqot jarayonimiz ham tubdan o’zgardi. Buning ta’sirida muloqotning yangi shakllari tushunchasi paydo bo’ldi. Quyida hozirgi kundagi muloqot shakllari, ularning kelib chiqish jarayonidan tortib, ijobiy va salbiy taraflarini qisman ko’rib chiqamiz. KALIT SO’ZLAR: internet, yangi muloqot shakllari, ijtimoiy tarmoqlar, axborot, elektron pochta, virtual hayot. Insoniyat taraqqiyoti tarixning dastlabki kunlarida, ajdodlarimiz rasm chizish va shunchaki ovoz berish orqali muloqot qilish san'atini kashf etganlarida boshlangan. Endi, Internet va portativ texnologiyalar kabi texnologik taraqqiyot davrida zamonaviy aloqa katta o’zgarishga erishdi. Zamon o‘zgargan sari rivojlanish tendensiyasi ham o‘zgarib bormoqda. Ilmiy ixtirolar, texnologiya va aloqa taraqqiyoti hech qachon cho'qqisini yakunlamaydi. Shuning uchun bugungi kunda zamonaviy kommunikatsiyaning rivojlanishi muhim ahamiyatga ega. Axborot asri - bu yangi g'oyalar va vositalardan foydalanishning eng yaxshi usulini izlash jarayonidir. Zamonaviy muloqot aynan mana shu va doimo shu jarayon atrofida aylanadi ya’ni, biz uni qanday qo'lga kiritamiz, uni boshqa odamlarga qanday yuboramiz va qanday saqlaymiz. Bu kelajakda juda istiqbolli ko'rinadigan narsa, chunki hozirgi avlod axborot asrida yashayapti. Axborot jamiyatini shakllantirishning asoslaridan biri turli axborotlarni ishlab chiqarish va ulardan foydalanish hajmining keskin ortishi, uni uzatish tezligining jadallashishi hisoblanadi. Ikkinchisi - Internetga asoslangan yangi aloqa shakllarining paydo bo'lishi va ularning intensiv rivojlanishi. Muloqotning yangi shakllarining soni va xilma-xilligi doimiy ravishda o'sib bormoqda. Eng dastlabki yangi muloqot shakli bu elektron pochta va chatxonalar bo’lgan bo’lsa, hozirda bu ro’yxatga iltimoiy chatlar, bloglar, vikilar, veb- konferensiyalar, professional va tematik forumlar, tarmoq va onlayn o'yinlar, pochta ro'yxatlari va boshqalarni kiritishimiz mumkin. Interaktivlik darajasiga qarab, aloqa real vaqt rejimida ham (savol - javob yoki tezis - antiteza) va kechiktirilgan javob bilan amalga oshirilishi mumkin. Muloqotning yangi shakllarining rivojlanishida aloqaning yangi shakllarining tarmoq xususiyati alohida o'rin tutadi. Tarmoq ulanishlari - bu odamlar o'rtasidagi ijtimoiy aloqalar va o'zaro ta'sirlarning ma'lum bir tuzilgan to'plami. Tuzilishi va konstruksiyasida bu bogʻlanishlar yigʻindisi turli yoʻnalishlarda va turli masofalarda joylashganligi, oʻzaro kesishuvchi, oʻzaro bogʻlangan xarakterga ega boʻlganligi sababli tarmoqqa oʻxshaydi. Shu sababli, odamlar o'rtasidagi bunday tarzda qurilgan munosabatlar va o'zaro ta'sirlar to'plami odatda ijtimoiy tarmoqlar deb ataladi. Insoniy munosabatlarning tarmoqli tabiati uzoq tarixga ega. Ammo faqat Internet paydo bo'lishi bilan global axborot-kommunikatsiya tarmog'i yaratildi, u ma'lumotlarga 11 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si kirishdagi fazoviy, tashkiliy, ierarxik va boshqa cheklovlarni va odamlarning katta guruhlari, shu jumladan bir vaqtning o'zida muloqot va o'zaro munosabatlarning turli shakllarini amalda olib tashladi. So'nggi o'n yillikda ijtimoiy tarmoqlar va ular asosida paydo bo'lgan onlayn hamjamiyatlar Internet aloqasining dominant shaklga aylanganini tasdiqlaydi. Ular Internet foydalanuvchilarining 90% gacha muloqotning yangi elektron shakllarini tanlashini ko'rsatadi. Bunga sabab yangi muloqot shakllari, qisqa va samarali muloqot usullari, emojilar va qisqartmalar yordamida muloqotning tez va interaktiv tarzda amalga oshirilishi axborot almashish samaradorligini oshiradi. Bunda foydalanuvchi emojilar, memlar yordamida o’z fikrlarini yanada yorqinroq va aniqroq ifoda etishlari mumkin. Undan tashqari bu kabi muloqotlar qisqa vaqt ichida axborot tarqatish, reklama qilish va hattoki daromad qilish imkonini beradi. Albatta muloqotning bu kabi yangi shakllarining salbiy ko'rinishlari ham mavjud. Bu kabi muloqotlar ikkinchi tomon uchun har doim ham ishonchli emas ; huquqiy normalarning amalda yo'qligi va onlaynda o'z harakatlari uchun javobgarlik; tijorat yoki siyosiy maqsadlarda Internet auditoriyasini ataylab aldash kabi imkoniyatlar muloqotning yangi shakllarining salbiy tomonlarning yaqqol misolidir. Undan tashqari insonlar orasidagi muloqotda ikkinchi tomonni ideal inson sifatida tasavvur qilish, u bilan virtual hayotda yashash va oqibatda haqiqiy hayotda oilaviy, ijtimoiy muommolar vujudga kelmoqda. Hozirgi kunda bu kabi vaziyatlar ayniqsa o’smirlar va yoshlar orasida yaqqol ko’zga tashlanmoqda. Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi bilan insonlar orasidagi muloqot shakli ham o’zgarib bormoqda. Avvalari kishilar xatlar almashishgan, javob xatlarini kunlab, hatto haftalab kutishgan. Keyinchalik telegrammalar, simli va simsiz telefonlar h