Текст научной работы на тему Значение мясного производства в сельскохозяйственных предприятиях разных форм хозяйственного ведения

Аннотация

This article discusses the importance of meat production in the consumer market, social and state support for agricultural enterprises of various forms of economic activity in the context of pandemics. Keywords: technology, supply and demand, consumption, sustainable growth, business environment, investment, privatization, breeding stock, physiological norm, forage crops, veterinary service. Мамлакатимизда аҳоли фаровонлигини даги ўзгаришлар эвазига қорамол гўштининг оширишнинг муҳим омилларидан бири-талаб салмоғи 61 фоиздан 93,4 фоизга ўсган бўлса, даражасидаги сифатли озиқ-овқат таъминотини чўчқа ва парранда гўшти ишлаб чиқариш салмо- яхшилаш, жумладан чорвачилик маҳсулотлари ғи эса кескин камайди. Бунда қорамолларнинг билан етарли таъминлаш муҳим масалалардан қорамолларнинг 94 фоизи, қўй ва эчкиларнинг бири ҳисобланади. Айниқса, бугунги Covid-19 84 фоизи, парранданинг 58 фоизи аҳоли хона- пандемия шароитида Республика Президенти донларида боқилишини таъкидлаш лозим[2]. ва ҳукумати томонидан озиқ-овқат таъминоти- Айни чоғда, чорвачилик маҳсулотлари ни яхшилаш, хусусан чорвачилик соҳасини ри- етиштириш, гўшт ишлаб чиқаришнинг маҳсул- вожлантиришга катта эътибор қаратилмоқда. дорлик кўрсаткичлари ва озуқа экинлари ҳосил- Ўзбекистон Республикаси Президенти дорлигидаги ижобий силжишлар талаб даража- Ш.М.Мирзиёев шундай таъкидлаган эди: “Чорва- сидан ортда қолмоқда. Пировардида эса, фер- чилик комплексига хориждан наслдор қорамол- мер, деҳқон ва шахсий томорқа хўжаликларида лар олиб келиш, уларни зарур технологиялар гўшт ишлаб чиқариш самарадорлиги пастлиги- асосида парваришлаш, етиштирилган маҳсулот- ча қолмоқда. Хусусан, қорамолларни гўштга ни шу ернинг ўзида қайта ишлашни йўлга қў- топширишнинг ўртача вазни 220-225 кг. ни йиш” масалаларига алоҳида эътибор қаратди[1]. ташкил қилган ҳолда кунлик семириш кўрсат- Таклиф ва истеъмол уйғунлигини таъмин- кичлари 450-500 граммга етмаяпти. Юқоридаги лашда гўшт ишлаб чиқариш ҳажмининг узлук- сабабларга кўра, мамлакатимизда гўшт истеъ- сиз ва барқарор ўсишига таъсир кўрсатувчи мол қилиш даражаси физиологик меъёрнинг шарт-шароитлар ҳамда тадбиркорлик муҳитини бешдан уч қисмини ташкил этмоқда[8]. шакллантириш тақозо этилмоқда. Шунингдек, Гўшт ишлаб чиқариш самарадорлигини гўшт истеъмолининг физиологик меъёрлар да- оширишга озуқа экинлари майдонининг камли- ражасига етказилиши озиқ-овқат таъминоти- ги, ем-хашак етиштириш ҳажмининг озлиги ва нинг сифат даражасида бўлишига ижобий таъ- сифати пастлиги, гўшт етиштиришга ихтисос- сир кўрсатади. лашган наслдор чорва моллари сонининг озли- Мустақилликнинг дастлабки йилларида- ги, ветеринария хизматлари сифати талаб дара- ноқ чорва маҳсулотларига давлат буюртмаси жасида эмаслиги, ушбу соҳага ажратилаётган бекор қилиниши ва эркин бозор нархлари жо- инвестициялар миқдори етарли эмаслиги деҳ- рий этилиши, чорвачилик фермаларининг хусу- қон хўжаликларини қўллаб-қувватлашда кенг сийлаштирилиши туфайли, гўшт ишлаб чиқа- қамровли ташкилий, иқтисодий ва ҳуқуқий ме- риш суръатлари 2000 йилдан бошлаб йилига ханизм такомиллаштирилмаганлиги каби омил- ўртача 5,1 фоизга ўсиб, унинг ялпи қишлоқ лар салбий таъсир кўрсатмоқда. хўжалик маҳсулотидаги улуши мос равишда Республикамизда дон мустақиллигига ғаллачиликнинг ўсиши ҳисобига 49,8 фоиздан эришиш билан бир қаторда гўшт ишлаб чиқа- 46,5 фоизга камайган бўлсада, унинг абсолют ришдаги ўсиш суръатларини таъминловчи тад- ҳажми ўсиб бормоқда. Жумладан, тирик вазнда биркорлик муҳити яратилди. Жумладан, томор- ушбу даврларда гўшт ишлаб чиқариш 841,8 қа экин майдонларининг 2,5 бараварга кенгай- минг тоннадан 2019 йилда 2440,3 минг тоннага тирилиши, чорвачилик маҳсулотларига давлат ошган бўлса, сўйилган вазни мос равишда 513,0 буюртмасининг бекор қилиниши шахсий томор- минг тоннадан 1488,6 минг тоннага ортган. қа ва деҳқон хўжаликларининг жами гўшт иш- Шу билан бирга, гўшт ишлаб чиқаришнинг лаб чиқаришдаги салмоғини 61 фоиздан 94 %га асосини ташкил этувчи чорва моллари бош со- ортишини, аҳоли жон бошига тўғри келадиган нининг мунтазам ўсиб бориши, турли шаклдаги гўшт ишлаб чиқариш даражасини 38,8 дан 47,2 хўжалик юритувчи субъектларнинг гўшт ишлаб кг.га етишини таъминлади. Яъни, чорвачилик- чиқариш салоҳиятида жиддий ўзгаришлар рўй даги хусусийлаштириш ва иқтисодиётни эркин- берди. лаштириш соҳасидаги иқтисодий ислоҳотлар Бу борада, деҳқон хўжаликларининг гўшт натижасида кейинги 18 йилда аҳоли сонининг ишлаб чиқаришдаги салмоғи 2000 йилда 91,1 34,5 фоизга ўсишига нисбатан гўшт ишлаб фоиздан 2019 йилда 95,0 фоизга, фермер хўжа- чиқаришнинг умумий ўсиш суръати 63,2 фоизга ликларида 1,3 фоиздан 2,6 фоизга ошгани ҳолда ўсишига эришилди[9]. қишлоқ хўжалик корхоналарида мутаносиб ра- Бироқ, меъёрий даражада истеъмолни вишда 7,6 фоиздан 2,4 фоизгача камайди. Ушбу ташкил этиш учун гўшт ишлаб чиқаришни кў- даврда чорва молларининг таркибий тузилиши- пайтирилиши жиддий ташвишланарли ҳолли- Иқтисодиёт ва таълим / 2021 № 1 239 ҚИШЛОҚ Х ЎЖАЛИГИ гича қолмоқда. Модомики, мамлакат аҳолиси Шу боис, агроиқтисодиёт соҳа