Создание кластерной формы развития регионального рынка труда

Аннотация

This article examines the scientific and theoretical aspects of increasing competitiveness in the regional labor market. The example of Tashkent region classifies an effective method of effective management of the labor market based on the creation of cluster structures in the mecha market. Scientific proposals and practical recommendations have been developed to address the shortage of qualified personnel based on the formation of cluster structures in the development of the regional labor market. Keywords: cluster structures; regional labor market; higher education system; regional clusters; socio-economic development; professional skills, professional qualifications, training in accordance with the competencies; system of training qualified personnel. Ўзбекистон Республикаси олий таълим ўринларининг кўпчилигининг истиқболсиз ва тизимини 2030 йилгача ривожлантириш кон- кам маошидир. цепциясига мувофиқ ёшларни олий таълим Юқорида келтирилган муаммоларнинг билан қамраб олиш даражасини босқичма-бос- ижтимоий-иқтисодий аҳамияти, уларнинг ти- қич 50 фоизга етказиш, ҳудудларда сифатли зимли хусусияти инновацион ёндашувлардан олий таълим хизматлари кўламини кенгайти- фойдаланишни, яъни худудий мехнат бозорида риш орқали аҳоли ва жадал ўсиб бораётган кластер шаклларини яратишни талаб қилади, иқтисодиёт тармоқлари эҳтиёжларини таъмин- бунда бизнес томонидан маълум миқдордаги лаш белгиланган[1]. талабга жавоб берадиган мутахассисларнинг Юқори малакали кадрлар тайёрлаш тизи- "буюртмаси" учун шароитлар яратилганда, ва- мини янги босқичга олиб чиқиш, ёшлар касбий колатларига мувофиқ ўқитиш, ҳудудий ҳоки- кўникма ва малака оширишлари учун рағбат- мият органлари кўмаги билан инновацион ри- лантирувчи тизимларни жорий қилиш, ҳудуд- вожланишнинг замонавий талаблари асосида ларда тадбиркорлик анъаналарини илмий-тад- иш берувчи томонидан ишлаб чиқилади. қиқот ва инновацион фаолият билан уйғун ри- Кластер шаклланишларини яратиш орқа- вожлантиришга қаратилган кенг кўламли ли юқорида баён қилинган талабларни амалга ислоҳатлар амалга оширилмоқда. Шунингдек, ошириш мумкин. Кластер - манфаатдор Ўзбекистонда 1997 йилда қабул қилинган кадр- субъектларнинг саъй-ҳаракатларини (таълим, лар тайёрлаш миллий дастури ҳозирги пайтда ресурс, ишлаб чиқариш) бирлаштиришнинг иқтисодиётни инновацион ривожланиш талаба- ташкилий шаклдир. Минтақанинг узоқ муддат- ларга мос келмаслиги натижасида меҳнат бозо- ли ижтимоий-иқтисодий ривожланиш концеп- рида бир қатор муаммолар юзага келганлиги циясида белгиланган кластер сиёсатининг эле- сабали кадрлар тайёрлаштизимида инновацион ментлари худудлар иқтисодиётнинг рақобат- ёндашувларни қўллашни талаб қилмоқда. бардошлигини оширишнинг асосий воситалари- Минтақавий меҳнат бозорини шакллан- дан бирига айланиши керак. тириш тизимида қуйидаги муаммолар мавжуд: Тошкент вилоятида кластерларни шакл- 1. Aксарият нодавлат нотижорат ташки- лантириш ва муваффақиятли ишлаши учун бар- лотлари ва касб-ҳунар таълими муассасалари- ча шароитлар мавжуд. Вилоятида кластер шакл- нинг қолоқ ва статик моддий-техник базаси. ланишини яратиш минтақавий меҳнат бозори- 2. Касб-ҳунар таълими мазмуни мамлакат нинг энг долзарб муаммоларидан бирини, яъни ва минтақанинг инновацион ривожланиши Тошкент шаҳридаги корхоналарда малакали эҳтиёжлари ҳамда меҳнат бозори талабларидан ишчиларнинг етишмаслигини ҳал қилишга орқада қолмоқда. имкон беради. Тошкент вилояти бир қатор 3. Касбий тайёргарлик ўқитувчиларининг афзалликларга эга, улардан самарали фойдала- касбий маҳорат даражаси пасайиши. ниш ижтимоий-иқтисодий ривожланиш даража- 4. Кўпгина касб-ҳунар таълим муассасала- сининг ўртача кўрсаткичларига, шу жумладан рида ушбу муассаса учун асосий бўлмаган мут- аҳоли даромадлари даражасига эришиш нуқтаи ахассисликлар бўйича мутахассисларни тайёр- назаридан ривожланиш кўрсаткичларини амал- лашда бюджет маблағларидан фойдаланиш са- га оширишни таъминлайди. марадорлигининг пастлиги. Вилоят аҳолисининг ўсиш суръатлари Мавжуд вазият талабга ҳам, малакали иш- унинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиш жа- чилар таклифига ҳам таъсир қилувчи бир қатор раёни билан бирга кечмоқда. Шу билан бирга, омиллар билан боғлиқ. вилоят аҳолисининг ўсиш суръатлари билан Меҳнат бозори томонидан кадрларга бўл- ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожла- ган талабни чеклашнинг асосий сабаби иш бе- ниш жараёнлари орасида мутаносиблик куза- рувчилар томонидан таклиф этилаётган иш тилмайди. Иқтисодиёт ва таълим / 2021 № 1 202 ДЕМОГРАФИЯ, МЕҲН АТ ИҚТИСОДИЁТИ Тадқиқотларга кўра, 2010-2018 йиллар Ушбу жараён натижасида вилоят аҳолиси мобайнида вилоят ялпи ҳудудий маҳсулотининг таркиби ҳам ўзига хос ўзгаришларга эга бўлиб аҳоли жон бошига нисбатан реал ўсиш суръат- бормоқда. Хусусан, 2000-2019 йилларда аҳоли лари билан аҳоли сони ўсиши ўртасида боғлиқ- таркибида меҳнат ёшидаги аҳоли сонининг (7,5 лик мавжуд эмаслиги аниқланган[2]. Бу эса, ўз п.п.) ўсиш жараёни кузатилмоқда. Натижада навбатида, вилоятнинг узоқ муддатга мўлжал- 2019 йил аҳоли таркибида меҳнат ёшидагилар - ланган барқарор и