Меры по повышению эффективности процессов специализации в сфере малого бизнеса в Узбекистане

Аннотация

This article describes the methods of calculating the efficiency of the process of specialization of small businesses by sectors of the economy, the gross output and financial results of small businesses in Uzbekistan by industry, each additional investment resource in the network, each additional employee, each additional enterprise and in addition, the corresponding production results at the expense of each unit cost were analyzed. The dynamics of the attractiveness of the average and normative indicators of production results corresponding to the cost of each additional unit investment resource in the network, each additional employee employed, each additional established enterprise, each additional unit cost. Keywords: small business, specialization, industry, average result, regulatory efficiency, level of attractiveness, investment, profit margin, efficiency. Кичик бизнес субъектларининг иқтисо- ши “сўнгги қўшилган омил унумдорлиги” ту- диёт тармоқлари бўйича ихтисослашувини шунчаси орқали намоён бўлади. “Ишлаб чиқа- мазкур жараёнларнинг самарадорлигини таъ- риш натижасини баҳолашда ишлаб чиқариш минламасдан ҳал этиб бўлмайди. омиллари навбатдаги бирлигини сарфлаш- Кичик тадбиркорлик фаолиятида тар- нинг мақсадга мувофиқлигини ўрганиш, яъни моқлар бўйича ихтисослашув жараёнлари- ҳар бир омил қўшимча сарфининг у келтира- нинг самарадорлиги қуйидаги ҳолатлар орқа- диган самара билан таққослаш муҳимдир. Бу ли намоён бўлади: сўнгги қўшилган маҳсулот кўрсаткичи орқали - муайян тармоқда банд бўлган иқтисо ифодаланади. дий ресурслар миқдори ва сифатининг ошиши; Сўнгги қўшилган маҳсулот – энг сўнгги - ҳар бир қўшимча банд бўлган иқтисо- қўшилган омил (капитал ёки ишчи кучи) эва- дий ресурс ҳисобига иқтисодий фаолият на- зига ўсган маҳсулот ҳажми. Ҳар бир қўшилган тижаларининг ўзгариши; омил эвазига олинган қўшилган маҳсулот - тармоқлар бўйича тадбиркорлик капи- сўнгги қўшилган омил унумдорлиги деб айти- талининг ҳар бир бирлигига тўғри келувчи лади. Сўнгги қўшилган маҳсулот (ўсган) миқ- самара кўрсаткичлари даражасининг ўзаро дорини сўнгги қўшилган (ўсган) ишчи кучи яқинлашуви. ёки капитал миқдорига бўлиш йўли билан қў- Бу ҳолатлар ичида ҳар бир қўшимча шилган омил, яъни қўшилган капитал ёки қў- банд бўлган иқтисодий ресурс ҳисобига иқти- шилган ишчи кучи унумдорлиги аниқланади, содий фаолият натижаларининг ўзгариши му- яъни: ҳим аҳамият касб этади. Мазкур масалага кўп- КМ М К ёки КМ М И [1] лаб иқтисодий манбаларда тўхталиб ўтилган. Биз ушбу кўрсаткични тадқиқотимиз Кўплаб манбаларда таҳлилнинг ушбу кўрини- давомида иқтисодий ресурсларнинг меъё- Иқтисодиёт ва таълим / 2021 № 1 96 КИЧИК БИЗНЕС ВА ХУСУ СИЙ ТАДБИРКОРЛИК рий самарадорлиги деб атаймиз. Бироқ, тар- ЎН - иқтисодий ресурслар сарфи ҳисоби- моққа киритилаётган ҳар бир иқтисодий ре- га олинган ўртача натижа; сурс сарфи эвазига олинаётган меъёрий сама- i - таҳлил даврига киритилган йил; радорликни аниқлашнинг ўзи етарли эмас. Бу n - таҳлил даврига киритилган йиллар ўринда мазкур кўрсаткич тармоқ фаолияти- сони. нинг кенгайиши (ўсиши) жараёнига қай дара- Фикримизча, кичик бизнес субъектла- жада таъсир кўрсатаётганлигини ҳам баҳо- рининг иқтисодиёт тармоқлари бўйича ихти- лаш зарур. Бунинг учун иқтисодий ресурс сар- сослашувини такомиллаштириш борасидаги фи эвазига олинаётган ўртача маҳсулот кўр- иқтисодий самарадорликни қуйидаги кўрсат- саткичидан фойдаланиш мақсадга мувофиқ. кичлар тизими орқали ифодалаш мақсадга “Ўртача маҳсулот – жалб қилинган барча мувофиқ: ишлаб чиқариш омилларининг бир бирлигига - тармоқдаги қўшимча ҳар бир бирлик тўғри келадиган маҳсулот ҳажми: харажатлар ҳисобига тўғри келувчи ишлаб УМ М (И,К)” [1] чиқариш натижалари кўрсаткичлари; Биз ушбу кўрсаткични тадқиқотимиз - тармоқда қўшимча ташкил этилган ҳар давомида иқтисодий ресурслар сарфи ҳисо- бир корхона ҳисобига тўғри келувчи ишлаб бига олинган ўртача натижа деб атаймиз. чиқариш натижалари кўрсаткичлари; Мазкур кўрсаткичдан фойдаланишдан кўз- - тармоқда қўшимча равишда банд бўл- ланган мақсад шуки, қачонки ресурсларнинг ган ҳар бир ишловчи ҳисобига тўғри келувчи меъёрий самарадорлиги қиймати ўртача на- ишлаб чиқариш натижалари кўрсаткичлари; тижа қийматидан катта бўлсагина мазкур - тармоқда қўшимча ҳар бир бирлик тармоқ фаолиятини кенгайтириш самарали инвестиция ресурси ҳисобига ҳисобига тўғри ҳисобланади. Шунга кўра, бу иккала кўрсат- келувчи ишлаб чиқариш натижалари кўрсат- кичларнинг нисбати орқали тармоққа кири- кичлари. тилаётган иқтисодий ресурсларнинг самара- Агар ишлаб чиқариш натижаларини дорлик даражасини аниқлаймиз ва уни ре- тармоқ ялпи ишлаб чиқариш ҳажми ҳамда сурсларни тармоққа киритишнинг жозиба- тармоқ молиявий натижалари (фойда, зарар) дорлик даражаси деб атаймиз: орқали ифодаласак, у ҳолда юқоридаги кўр- саткичлар тизимини қуйидаги формулалар , кўринишида намоён этиш мумкин (1-жадвал). бу ерда: Ушбу жадвалдаги формулаларда ифода- ЖД - ресурсларни тармоққа киритиш- ланган ҳисобот ва базис даврларини таҳлил- нинг жозибадорлик даражаси; нинг мақсади ва қам