Имитационное прогнозирование рынка труда: опыт и методология

Аннотация

the article deals with topical issues of determining the forecast parameters of the rural labor market in the region using simulation modeling. The main directions of modeling, with various forecasting options, and indicators of total employment of the rural population in the region's economic sectors are determined. Keywords: labor market, labor supply and demand, rural employment, forecasting, simulation. Асосий қисм. Рақамли иқтисодиёт ша- иш, улар ўртасидаги ўзаро математик боғ- роитида алоҳида олинган ҳудуд миқёсидаги лиқлигини аниқлаш зарур бўлади. Ички меҳнат салоҳиятидан самарали фойдаланиш- омиллар сифатида инвестициялар ва кредит- да меҳнат бозорининг ҳолати ва динамика- лаш ҳажмини аҳоли бандлигининг тўртта сини ифодаловчи кўрсаткичлар мониторин- сектори кесимида тадқиқ этиш тавсия этила- гини мунтазам равишда олиб боришни тақо- ди: қайта ишлаш, қишлоқ хўжалиги, хизмат зо этади. Бунда, ҳудуддаги ишчи кучининг ва шахсий меҳнат секторлари. касб ва малакага эга бўлиши учун зарур бўл- Илмий адабиётлар обзори. Ҳудудлар ган таълим хизматлари бозори билан бир қа- миқёсида ижтимоий-иқтисодий ривожла- торда мутахассисликлар кесимида ишчи ку- нишнинг у ёки бу йўналишини имитацион чига талабни шакллантирувчи хўжалик субъ- моделлаштиришнинг назарий-услубий маса- ектларидаги мавжуд ва истиқболдаги иш лалари ривожланган ва МДҲ мамлакатлари ўринлари, ортиқча ишчи кучи ва миграцион олимларининг илмий ишларида баён этил- оқимларни ифодаловчи ишончли маълумот- ган 1,4,5,10. Муҳим иқтисодий ресурс ҳисоб- ларни аниқлаш долзарб масалалардан бўлиб ланган инсон капитали ва унинг истиқбол- ҳисобланади. даги парамерларини имитацион моделлаш- Мазкур муҳим масалани ҳал этишда ҳу- тиришга қаратилган изланишларда бевосита дуд иқтисодий ривожланишининг истиқбол қишлоқ меҳнат бозорини алоҳида тизим си- дастурлари ва йўналишлари асосида меҳнат фатида мақсадли тадқиқ этиш масалалари ўз салоҳиятидан самарали фойдаланишга қара- аксини топмаган 2,6,9. тилган бошқарув қарорларини ишлаб чиқиш Жумладан, тадқиқотчи М.Хавинсон ҳу- учун зарур бўлган ишчи кучига талаб ва так- дуд миқёсида аҳолининг бандлик, ишсизлик лифнинг кўп вариантли истиқбол кўрсаткич- ва иқтисодий нофаол аҳоли динамикаси мо- ларини ишлаб чиқиш зарур бўлади. Мавжуд деллаштиришда ўзаро жуфтлик боғланиш та- меҳнат ресурсларидан тўлиқ ва оқилона фой- мойилини қўллашни таклиф этган. Бунда даланиш билан боғлиқ бошқарув қарорлари- бандлар сони ва иқтисодий нофаол аҳоли ни ишлаб чиқишда меҳнат бозорининг ис- сони ҳамда ишсизлар сони билан иқтисодий тиқболдаги ҳолатини ифодаловчи кўрсаткич- нофаол аҳоли сони алоҳида-алоҳида ўзаро ларини аниқлашнинг илмий асосланган ма- боғланишда миқдорий баҳоланган [10, с.179]. тематик имкониятларидан бири ҳисобланган Горелова Г. ва Мандель М. томонидан имитацион моделлаштиришдан унумли фой- меҳнат бозоридаги ишсизлик ва кескинлик- даланиш мумкин. ни камайтиришга қаратилган чора-тадбир- Қишлоқ меҳнат бозорини самарали ри- ларни ишлаб чиқишда имитацион моделлаш- вожланишини имитацион моделлаштириш- тиришнинг ўрни ва аҳамияти билан бир қа- нинг мақсади алоҳида олинган ҳудуд миқёси- торда мазкур бозорни тадқиқ этишда имита- даги мавжуд меҳнат салоҳиятидан тўлиқ цион моделлаштириш таркибига кирувчи фойдаланиш асосида ялпи ҳудудий маҳсулот- когнитив моделлаштириш, тизимли динами- нинг ўсишига эришиш ҳисобланади. Маълум- ка усуллари ва агентли моделлаштиришдан ки, имитацион моделлаштириш ўрганилаёт- фойдаланиш имкониятилари тадқиқ этилган ган тизимнинг истиқболдаги ҳолатини ифо- [2, с.179]. даловчи кўрсаткичларни математик модел Гармаев А. Б. ва Лосева А. Ю. эса Россия ёрдамида ўтказиладиган кўп вариантли ҳи- Федерациясининг алоҳида олинган ҳудудини соб-китоблар асосида аниқлаш имкониятини ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришда яратади. имитацион моделлаштириш ва прогнозлаш- Имитацион моделлаштиришда объект- тириш методологиясини тадқиқ этиш, унинг нинг ташқи ва ички омилларини ҳисобга ол- таркибида ҳудудий меҳнат бозорини алоҳида Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 6 216 МЕҲНАТ БОЗОРИ сегмент сифатида баҳолашни таклиф этган. ва услубиётини 1, с.3 қўллаган ҳолда таъ- Бунда меҳнат ресурслари ва аҳолининг банд- мир этувчи омилларни сифатида ҳудуд миқё- лик кўрсаткичлари иккита белги, яъни жин- сида аҳолининг туғилиши ва иқтисодий ри- сий таркиби ва маълумоти асосида прогноз- вожланиш кўрсаткичларидан фойдаланиш лаш услубиёти таклиф этилган. тавсия этилади. Имитацион моделни бошқа- Мамлакатимизда қишлоқ меҳнат бозо- риш прогноз қилинаётган давр учун эксперт ри кўрсаткичларини мазкур моделлаштириш усулида аниқланган қуйидаги сценарий кўр- ёрдамида аниқлаш шаклланиш босқичида си- саткичлари орқали амалга оширилади: фатида баҳолаш мумкин. Меҳнат бозори ва - Қишлоқ аҳолисининг табиий ўсиш унинг сегментларини имитацион моделлаш- суръати (ўтган йилларга нисбатан фоизда); тириш масалалари дастлаб профессор Холму- - Меҳнатга лаёқатли аҳолини ўсиш минов Ш.Р.нинг 7, с.128 илмий тадқиқотла- суърати, фоизда рида батафсил ўз ифодасини топган. Мазкур - Инвестицияла