KOREYS VA O’ZBEK TILLARINING GRAMMATIK O’XSHASHLIKLARI VA FARQLARI

Аннотация

В данной статье анализируются грамматические сходства и различия корейского и узбекского языков. Также рассматриваются такие отличительные аспекты, как фонетика, времена глаголов и система письма. Annotation:This article analyzes the grammatical similarities and differences between the Korean and Uzbek languages. It also examines distinctive aspects such as phonetics, verb tenses, and the writing system. Kalit so’zlar: Agglyutinativ, Hangul alifbosi ,turkiy tillar , so’z tartibi ,aspiratsiyalangan undoshlar , tensiv undoshlar, xitoy iyerogliflari. Ключевые слова: агглютинативный, алфавит Хангыль, тюркские языки, порядок слов, аспирированные согласные, тензивные согласные, китайские иероглифы. Keywords: Agglutinative, Hangul alphabet, Turkic languages, word order, aspirated consonants, tensified consonants, Chinese characters. Koreys tili – Koreys tili Shimoliy Koreya va Janubiy Koreyaning rasmiy tili bo’lib Xitoy, Yaponiya , AQSH va Kanadada ham koreys tilida so’zlashuvchi jamoalar mavjud . Koreys tili ba’zan oltoy tillariga yoki tungus-manjur tillariga kiritiladi, ammo uning genetik aloqasi hali aniq belgilanmagan. Bu tilda 60 mln. kishi soʻzlashadi (1992). Uning genetik jihatdan boshqa tillar bilan bogʻliqligi aniqlanmagan. Koreys tilida jami 40 ta fonema mavjud . Ulardan 19 undosh va 21 unli tovush. • Morfologiya: Agglyutinativ til bo‘lib, so‘zlar qo‘shimchalar orqali shakllanadi. 62 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon Volume 1, Issue 1, Series A 2025 Agglyutinativ tillar - soʻz oʻzagi yoki negiziga qo’shimchalar qo’shilishi natijasida yangi soʻzlar hosil boʻluvchi tillar. Agglyutinativ tillarda soʻzning oʻzak yoki asosini oʻzgartirmagan holda qoʻshimchalar qoʻshish bilan maʼlum soʻz va shakl yasaladi, har bir qoʻshimcha muayyan maʼno va vazifada xizmat qiladi. Turkiy tillar: O’zbek tili , koreys tili, yapon tili, mo’g’ul tili ,gruzin tili va shu kabilar agglyutinativ tillar hisoblanadi . • Yozuv tizimi: Hangul alifbosi qo‘llaniladi, ba’zan xitoy ierogliflari (hanja) ham ishlatiladi. Hangul alifbosi – Janubiy Koreyada Hangul (한글) va Shimoliy Koreyada Choson (조선글) nomi bilan tanilgan koreys alifbosi koreys tilining zamonaviy rasmiy yozuv tizimidir . Hangul 1443 yilda Buyuk Qirol Sejong tomonidan koreyslar tomonidan koreys tilini yozishda asosiy yozuv sifatida foydalanilgan. Alifbo Xitoy-Koreya xanja logografikiga to‘ldiruvchi (yoki muqobil) sifatida xizmat qilib, savodxonlikni oshirish maqsadida yaratilgan . Beshta asosiy undoshlarning harflari ularni talaffuz qilish uchun ishlatiladigan nutq organlarining shaklini aks ettiradi va ular fonetik xususiyatlarni ko'rsatish uchun tizimli ravishda o'zgartiriladi. Shunga o’xshab unli harflar bir-biriga bog'liq tovushlar uchun muntazam ravishda o'zgartirilib, hangul tilini o'ziga xos yozuv tizimiga aylantiradi. U boʻgʻinli alifbo sifatida tavsiflangan, chunki u alifbo va boʻgʻin yozuvi tizimlarining xususiyatlarini oʻzida mujassam etgan. Zamonaviy hangul orfografiyasida 24 ta asosiy harf ishlatiladi: 14 ta undosh harf va 10 ta unli harf. Shuningdek, asosiy harflarning birlashishi natijasida hosil boʻlgan 27 ta murakkab harf mavjud: 5 ta zamon undosh harfi, 11 ta murakkab undosh harf, va 11 ta murakkab unli harflar. Asl alifbodagi toʻrtta asosiy harf endi ishlatilmaydi: 1 ta unli harf va 3 ta undosh harf. Koreyscha harflar alifbo harflari tartiblangan holda boʻgʻin bloklarida yoziladi. O’zbek tili – bu til O’zbekiston respublikasining rasmiy tili bo’lib , qo’shni davlatlarda ham o’zbek tilida so’zlashuvchi jamoalar mavjud . Turkiy tillar oilasiga mansub bo’lib , Qarluq guruhiga kiradi . • Turkiy tillar – hozirgi va qadimgi turkiy ellar va elatlarning tillari . Asosan , O’zbekiston , Turkiya , Ozarbayjon , Qozog’iston ,Qirg’iziston, Turkmaniston va boshqa bir qancha mamlakatlarda tarqalgan. O‘zbek tilining fonologik tizimi unli va undosh tovushlar majmuasidan iborat bo‘lib, u o‘zining turkiy tillarga xos fonetik 63 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon Volume 1, Issue 1, Series A 2025 xususiyatlari bilan ajralib turadi. O‘zbek tilida jami 30 ta harf bo’lib ulardan 6 ta unli va 24 ta undosh tovush hisoblanadi . O’zbek tilining morfologiya: Agglyutinativ til bo‘lib, so‘zlar qo‘shimchalar orqali shakllanadi.Yozuv tizimi: Hozirda lotin alifbosi qo‘llaniladi, ilgari kirill va arab alifbolari ham ishlatilgan.Koreys va o‘zbek tillari turli til oilalariga mansub bo‘lsa-da (o‘zbek tili — turkiy, koreys tili — izolyat yoki ba’zan oltoy tillariga bog‘lanadi), ular orasida juda ko‘p grammatik va leksik o‘xshashliklar mavjud. Koreys tili va O’zbek tilining o’xshash jihatlari grammatik tomondan juda ko’p uchraydi . 1. So‘z tartibi ( So‘z tarkibi tilshunoslikda morfemika sohasi tomonidan o‘rganiladi. Morfemika so‘zlarning eng kichik ma’noli qismlarini tahlil qiladi ) SOV – ega+to‘ldiruvchi+kesim . Har ikkala til ham ega + to‘ldiruvchi + kesim (SOV) so‘z tartibiga ega. Bu ularni ko‘plab boshqa tillardan ajratib turadi.Misol uchun O’zbek tilida: Men