BOSHLANG‘ICH SINF MAKTAB DARSLIKLARIDA QO‘LLANILADIGAN INGLIZ TILIDAN O‘ZLASHMA SO‘ZLAR TAHLILI

Аннотация

The purpose of this scientific article is to analyze the use of several words in the elementary school native language textbooks that have entered from the English language. The purpose of studying these words is to observe their connection with phonetic and meaningful use in English. Our small research will help our young people who want to learn English. The origin of English neologisms in the Uzbek language and the scope of their current use will also be revealed. Key words: loanwords, neologism, borrowed words, football, goal, humor, knockdown, rally, management, training, producer, affixes. Аннотация. Целью данной научной статьи является анализ употребления в учебниках родного языка начальной школы ряда слов, пришедших из английского языка. Цель изучения этих слов — проследить их связь с фонетическим и смысловым употреблением в английском языке. Наше небольшое исследование поможет нашим молодым людям, желающим выучить английский язык. Также будет раскрыто происхождение английских неологизмов в узбекском языке и сфера их современного использования. Ключевые слова: заимствованные слова, неологизмы, заимствованные слова, футбол, гол, юмор, нокдаун, розыгрыш, менеджмент, тренировка, продюсер, аффиксы. Hozirgi ingliz tiliga bo‘lgan qiziqish va intilishlar yuqori bo‘lgan bir paytda, ko‘pgina inglizcha so‘zlar lug‘atimizga o‘zlashib, muloqotda tez o’z aksini topmoqda. 347 NEW RENAISSANCE 2025 FEBRUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 2 Masalan: cow-boy, xot-dog, cocktail, mikser, pleyer, trolleybus, menejment, miting, provayder, nokdaun va hokazolardir. Bunday so‘zlar boshlang‘ich sinf darsliklarida 20 tadan ortiq bo‘lib, keling bularni bir nechtasini tahlil qilib ko‘ramiz: menejment (management)- maxsus boshqarish faoliyati, boshqarish tog`risidagi fan; miting (meeting) - biror muhim voqeaga, ko‘pincha siyosiy masalalarni muhokama etishga bag`ishlangan ommaviy yig`in; nokdaun (knockdown)- boksda raqibining kuchli zarbasidan bokschining garangsib, o‘z harakatlarini boshqara olmay qolishi va bir necha soniya jang qila olmasligi; chat (chat)- suhbat; yumor (yumor)- xumor- xulq, fe’l-atvor, kayfiyat, voqeani hazilomus tasvirlash; tennis (tennis) – raketa va to‘p bilan o‘ynaladigan sport o‘yini; kompyuter (computer)-so‘zi inglizcha “compyutare”- hisoblash, hisob-kitob qilish degan ma’noni anglatadi, pianino (pianino)- inglizcha “pianino”- yumshoq past ovozli, degan ma’noni anglatadi, klavishli musiqa asbobi; seminar (seminar)-ta’lim berish yoki o‘rganish uchun mo‘ljallangan yig‘ilish; kurs (kurs)-uzun davom etadigan o‘quv yoki o‘rgatish jarayoni; test (test)-sinov tekshirish yoki baholash; prodyuser (producer) – rivojlangan mamlakatlarda film ishlashda g‘oyaviy, badiiy, tashkiliy, moliyaviy jihatdan amalga oshiruvchi kino kompaniyaning ishongan kishisi; kofe (coffee) – ingliz tilidagi ushbu so‘z italyan tilidagi turkcha qahva (kahve) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, coffee so‘zidan kirib kelgan. Turklar esa bu so‘zni arablarning qahva so‘zidan olishgan. Apelsin (orange) – apelsinlar Fransiyaga un norenge, keyinroq zamonaviy fransuz tilida une norenge, keyinroq zamonaviy fransuz tiliga une orange bo‘lib o‘tgan. So‘zga inglizlar bu so‘zni fransuz tilida oranj (orange) shaklida qabul qilishgan. Matrats (ko‘rpa-mattress) – uy jihozlari haqida shuni aytish kerakki, yevropaliklar hamma vaqt ham katta, yumshoq yostuqli yotoqlarda uxlamaganlar. Har qanday roman tillar oilasiga kiruvchi so‘zlarning taxminan 70% qadimgi ingliz tilidan olingan. Ushbu maqolada ingliz tiliga xorijiy tillarda kirib kelgan so‘zlarning yasalishi haqida ma’lumotlar ochiqlanadi. Chetdan kirib kelgan so‘zlar yoki boshqa tildan o‘zlashgan so‘zlar, ona tiliga boshqa manbaalardan qabul qilingan so‘zlar olinma so’zlardir. Bunday so‘zlar, jumladan, aynan ingliz tilidan o‘zlashgan so‘zlar bugungi kunda deyarli bolalar nutqini boshidanoq shakllantirdi, chunki so‘zlar klassik tillardan qabul qilingan. Ayrim so‘zlar nutqning qismlarini o‘zgartirish orqali hosil bo‘ladi. Yana boshqalar uni turli qismlarini birlashtirib, yangi so‘zlarni yaratadilar. Ular neologizmlar deb ataladi. Neologizmlar bir necha manbaalardan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan so‘zlardir. Ba’zan ingliz tilidan kirib kelgan so‘zlar aylanma yo‘llar bilan sodir bo‘lgan, masalan, orange so‘zi sanskritcha naranj, naranga, narangaphalam yoki naragga so‘zlaridan kelib chiqqan bo‘lib, ingliz tilida naranj sifatida kirib, narangega aylangan, keyin esa naranjga o‘zgargan, arange va nihoyat orange, garbage so‘zi ingliz tiliga lotin tilidan kirib kelgan. 348 NEW RENAISSANCE 2025 FEBRUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 2 Ko‘plab inglizcha so‘zlar boshqa mamlakatlar tomonidan ham qabul qilingan. Biroq ingliz tilidagi mumkin bo‘lgan affikslarning xilma-xilligi va soni ba’zi chalkashliklarga olib kelishi mumkin. Masalan, otni sifatga aylantirish kabi asosiy narsa uchun yagona standart narsa yo‘q. (- able, -al, -ous va –y imkoniyatlarning ba