YASHIL IQTISODIYOT VA BARQAROR RIVOJLANISH-EKOLOGIK TOZA IQTISODIYOT MODELI VA UNING IJTIMOIY HAMDA IQTISODIY TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotning mazmuni, uning barqaror rivojlanishdagi o‘rni va O‘zbekiston sharoitida amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilingan. Maqolada yashil iqtisodiyotning afzalliklari, uning ijtimoiy va iqtisodiy ta’siri, shuningdek, ekologik muammolarni hal etishdagi roli yoritib berilgan. Kalit so‘zlar: Yashil iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, ekologik innovatsiyalar, qayta tiklanuvchi energiya, chiqindilarni qayta ishlash, yashil investitsiyalar. So’nggi yillarda global miqyosda ekologik muammolar va iqlim o’zgarishlari insoniyat oldida dolzarb masalalardan biriga aylandi. Ushbu muammolarni hal etishda yashil iqtisodiyot konsepsiyasi muhim ahamiyat kasb etmoda. Yashil iqtisodiyot – bu iqtisodiy o’sishni ta’minlash bilan birga, atrof muhitni muhofaza qilish va ijtimoiy adolatni ta’minlashga qaratilgan iqtisodiyot modelidir. Yashil iqtisodiyot atamasi iqtisodiy faoliyatning ekologik barqarorlik va ijtimoiyfarovonlikni ta’minlashga yo’naltirilganligini anglatadi. Bumodelning asosiy tamoyillari:  Resurslardan samarali foydalanishni ta’minlaydi. Tabiiy resurslarni tejash va ukarni qayta tiklashga e’tiborqaratish.  Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish: Quyosh, shamol, gidro va boshqa qayta tiklanuvchi energiya manbalarni rivojlantirish.  Chiqindilarni kamaytirish va qayta ishlash: Ishlab chiqarish va iste’mol jarayonlarida chiqindilarni minimallashtirish vaularni qayta ishlahtizimlarini joriy etish.  Ijtimoiy adolat va inklyuzivlik: Iqtisodiy o’sishdan barcha qatlamlarning manfaatdor bo’lishini ta’minlash. Yashil iqtisodiyot yangi ish o’rinlarini yaratish, innovatsion texnologiyalarni rivojlantirish va energiya samaradorligini oshirish orqali iqtisodiy o’sishga hissa qo’shadi. Atrof-muhitning yaxshilanishi aholining sog’ligiga ijobiy ta’sir ko’rsatadi, bu esa mehnat unumdorligini oshiradi va sog’liqni saqlash xarajatlarini kamaytiradi. Shuningdek, yashil iqtisodiyot ijtimoiy tenglikni ta’minlashga yordam beradi, chunki u barcha qatlamlarning iqtisodiy o’sishdan manfaatdor bo’lishini ko’zdatutadi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2025-yilni “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili” deb e’lon qildi. Bu tashabbus mamlakatda ekologik muammolarni hal qilish, iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlash va energiya resurslaridan oqilona 112 foydalanish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish va ekologik toza texnologiyalarni joriy etish yo’nalishida sezilarni o’zgarishlarni amalga oshirishni Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue1,Fevral 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. rejalashtirmoqda. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Abu-Dabi Barqaror rivojlanish haftaligi sammitidaquyidagilarni ta’kidladi: “Kam uglerodli rivojlanish bo’yicha uzoq muddatli strategiya va Yashil moliyalahtirish milliy dasturini ishlab chiqdik. Investitsiya loyihalarida Yashil komponentlarni kelgusi besh yilda 50 foizgacha ko’paytiramiz”. O‘zbekiston yashil iqtisodiyotga o‘tish orqali nafaqat ekologik muammolarni hal qilish, balki iqtisodiy rivojlanishning yangi bosqichiga chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Zero, barqaror taraqqiyot faqatgina iqtisodiy o‘sish bilan emas, balki ekologik va ijtimoiy muvozanatni saqlash bilan ham bog‘liqdir. Shu bois, bu yo‘nalishda islohotlarni yanada jadallashtirish va xalqaro tajribalarni o‘zlashtirish mamlakat kelajagi uchun muhim ahamiyatga ega. Yashil iqtisodiyotga o‘tish nafaqat O‘zbekiston, balki butun dunyo uchun muhim jarayon hisoblanadi. Bu model ekologik barqarorlikni ta’minlash, tabiiy resurslardan samarali foydalanish, iqlim o‘zgarishining oldiniolishhamda iqtisodiy o‘sish vaijtimoiy farovonlikni oshirishga xizmat qiladi. Foydalanilganadabiyotlar 1.United Nations Environment Programme (UNEP). (2011). Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication. 2.OECD. (2015). Green Growth Indicators 2015. 3.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Abu-Dabi Barqaror rivojlanish haftaligi sammitidagi nutqi. (president.uz) 4.O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2023). "Yashil iqtisodiyot" konsepsiyasi bo‘yicha milliy strategiya. 5.IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. 113 Originalarticle