ABDULLA QAHHOR IJODINING BADIIY-USLUBIY XUSUSIYATLARI

Аннотация

Ushbu maqolada oʻzbek adabiyotining yirik namoyandasi Abdulla Qahhorning hayoti, ijodiy faoliyati va uning hikoyanavislik mahorati tahlil qilinadi. Yozuvchining oʻziga xos uslubi,asarlaridagi badiiy-g'oyaviy xususiyatlar vaobrazlar tizimitadqiq etiladi. Kalit soʻzlar: hikoyanavislik, uslubiyat, dramaturgiya, mahorat, "Bemor", "Oʻgʻri", "Dahshat", obraz,realizm, majoziy, tanqid. XX asr oʻzbek adabiyotining yorqin namoyandalaridan biri Abdulla Qahhor (1907-1968) oʻzbek nasri va dramaturgiyasining rivojiga ulkan hissa qoʻshgan adibdir. U hikoya, qissa, roman va dramatik asarlar muallifi sifatida tanilgan boʻlib, ayniqsa, hikoyanavislik sohasida oʻziga xos maktab yaratgan ijodkordir. Hayoti vaijodiyshakllanishi: Abdulla Qahhor 1907-yil 17-sentabrda Qoʻqon shahrida hunarmand oilasida dunyoga keldi. Boshlang'ich maʼlumotni eski maktabda olgan boʻlsa-da, keyinchalik rus-tuzem maktabida oʻqidi. 1925-yilda Toshkentdagi Oʻqituvchilar tayyorlash texnikumini tugatib, bir muddat oʻqituvchilik qildi. 1926-1930 yillarda Samarqand Oliy Pedagogika institutida tahsil oldi. Shu davrdan boshlab adabiy faoliyat bilan shug'ullana boshladi. Dastlabki hikoyalari 1924-yildan matbuotda koʻrina boshlagan. "Boshsiz odam" (1929)hikoyasi bilan professional yozuvchi sifatida tanildi. Hikoyanavislik mahorati: Abdulla Qahhor hikoyanavislikda oʻziga xos uslub yaratdi. Uning hikoyalari quyidagi xususiyatlari bilan ajralib turadi: 1. Ixchamlik va teranlik: Abdulla Qahhor hikoyalarining eng muhim xususiyati - voqealarning qisqa, lekin chuqur mazmun kasb etishi. "Anor", "Bemor", "Oʻg'ri" kabi hikoyalarida hayotning murakkab lavhalari nihoyatda ixcham tarzdaaks ettirilgan. 2. Ramziylik va majoziylik: Adib hikoyalarida ramziy obrazlar va majoziy maʼnolar muhim oʻrin tutadi. Masalan, "Anor" hikoyasidagi anor obrazi orqali insoniy munosabatlar, mehr- muhabbat ramziytarzda ifodalangan. 3. Xarakter yaratish mahorati: Abdulla Qahhor oʻz qahramonlarining xarakterini bir-ikki shtrix bilan yaratish qobiliyatiga ega edi. "Bemor" hikoyasidagi Sotiboldi obrazi orqali davr muhitini, ijtimoiymuammolarni koʻrsatib bergan. 236 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue1,February 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Asarlariningg'oyaviy-badiiy xususiyatlari: AbdullaQahhorasarlarining g'oyaviy-badiiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: Ijtimoiy tanqid Yozuvchi asarlarida ijtimoiy adolatsizlik, jaholat, nodonlik keskin tanqid qilinadi. "Oʻg'ri" hikoyasida Qobil boboobrazi orqalijamiyatdagi adolatsizlik foshetiladi. Realizm Qahhor ijodida realizmning eng yaxshi anʼanalari davom ettirilgan. U voqelikni haqiqiy, tabiiy holatdatasvirlashgaintilgan. "Sinchalak" qissasi buning yorqin misolidir. Psixologizm Adib qahramonlarining ruhiy holati, ichki kechinmalarini mahorat bilan tasvirlagan. "Dahshat" hikoyasida Unsin obraziningruhiy iztiroblarini mohironaaks ettirgan. Uslubiyxususiyatlari: Abdulla Qahhor oʻziga xos yozish uslubiga ega adib edi. Uning uslubiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: 1.Soʻz tanlash mahorati: Har bir soʻznioʻz oʻrnida ishlatish, keraksiz soʻzlardan qochish Qahhor uslubiningasosiy xususiyatidir. 2.Lakonizm:Qahhor "Soʻzni kam ishlatib,maʼnoni koʻpberish" tamoyiliga amal qilgan. 3.Obrazlilik:Yozuvchiobrazli ifodalar, oʻxshatishlar vametaforalardan unumli foydalangan. 4. Dialog yaratish mahorati: Abdulla Qahhor dialoglarni tabiiy va jonli tarzda yaratgan, personajlar nutqiniindividuallashtirgan. Xulosa qilib aytganda, Abdulla Qahhor XX asr oʻzbek adabiyotining eng yetuk namoyandalaridan biri sifatida adabiyot tarixida oʻchmas iz qoldirdi. Uning hikoyanavislik mahorati, badiiy-uslubiy kashfiyotlari keyingi avlod ijodkorlari uchun ibrat maktabi boʻlib xizmat qilmoqda. Qahhor asarlari bugungi kunda ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan boʻlib, ularning g'oyaviy-badiiy qimmatitobora ortib bormoqda. Foydalanilganadabiyotlar: 1.Qahhor, A. Asarlar. 5jildlik. -Toshkent: Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1987. 2.Normatov, U. AbdullaQahhor mahorati. -Toshkent: Fan,1983. 3. Karimov, N. XX asr oʻzbek adabiyoti taraqqiyotining asosiy tamoyillari. - Toshkent: Mumtoz soʻz,2008. 4.Qoʻshjonov, M. AbdullaQahhor uslubivamahorati. -Toshkent: Fan,1988. 237