SIL KASALLIGINING QANDLI DIABET KASALLIGI BILAN BOG`LIKLIGI

Аннотация

В статье анализируется связь между туберкулезом (ТБ) и сахарным диабетом (СД). Диабет может ослабить иммунную систему организма, делая людей более восприимчивыми к таким инфекциям, как туберкулез. Высокий уровень сахара в крови также усиливает воспаление, затрудняя борьбу с инфекциями. Симптомы туберкулеза у больных диабетом могут быть неопределенными или слабо выраженными, что затрудняет его выявление на ранних стадиях. В статье даны важные рекомендации по необходимым мерам предосторожности при лечении больных сахарным диабетом и туберкулезом, а также по взаимодействию этих двух заболеваний. 173 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Ключевые слова: Туберкулез, Диабет, Иммунная система, Инфекции, Воспаление, Связь между диабетом и туберкулезом, Риск заражения при диабете, Уровень сахара в крови, Методы лечения, Клинические признаки. RELATIONSHIP OF TUBERCULOSIS WITH DIABETES Batirova Barchinoy Tadzhimukhammadovna Andijan State Medical Institute Assistant, Department of Phthisiology and Pulmonology, Microbiology Annotation: This article analyzes the links between tuberculosis (tuberculosis) and diabetes mellitus (diabetes). Diabetes can weaken the body's immune system, making people susceptible to infections such as tuberculosis. Also, high blood sugar levels increase inflammation, making it difficult to fight infections. Symptoms of tuberculosis in patients with diabetes may be vague or mild, which makes it difficult to detect it at an early stage. The article provides important recommendations on the necessary precautions in the treatment of patients with diabetes and tuberculosis, as well as the interaction between the two diseases. Keywords: Tuberculosis, Diabetes, Immune system, Infections, Inflammation, Link between diabetes and tuberculosis, Risk of infection in diabetes, Sugar level, Treatment methods, Clinical signs. Sil, tuberkulyoz – turli aʼzolar, asosan, oʻpkada oʻziga xos yalligʻli oʻzgarishlar roʻy berishi bilan tavsiflanadigan yuqumli surunkali kasallik turi hisoblanadi. Odamlarda uchraydigan Silni ftiziatriya oʻrganadi. Nemis mikrobiologi Robert Kox (1882-yil) sil qoʻzgʻatuvchisini aniqladi (bu qoʻzgʻatuvchi uning sharafiga Kox tayoqchasi deb nomlandi). Sil kasalligi qadimdan maʼlum. Kasallik belgilari Gippokrat, Ibn Sino asarlarida ham taʼriflangan. Sil kasali oxiri oʻlim bilan tugaydi degan xato ma'lumot, sababi bugungi kunda bu davosi bor kasallik. Sil bilan odamlardan tashqari, uy hayvonlari (asosan, qoramol), uy parrandalari (tovuq, kurka) kasallanadi. Odamlarda kasallikning asosiy manbai oʻpka sili bilan ogʻrib, mikobakteriyalar aralash balgʻam tashlab yuradigan bemorlardir. Sil hammadan koʻp havotomchi yoʻli bilan tarqaladi: yoʻtalganda, aksirganda mikobakteriyali balgʻam va shilliq 174 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 zarralari havoga tarqalib atrofidagi buyumlargatushadi. Sil mikobakteriyasi, asosan, nafas yoʻllari orqali kiradi. U boshqa mikroblarga nisbatan tashqi muhitning turli taʼsirlariga juda chidamli boʻlib, oʻzining yashash va koʻpayish xususiyatlarini uzoq muddat davomida saqlab qoladi. Quruq holdagi Sil mikrobakteriyasiga 36° haroratda taʼsir etilsa, u 180 kungacha, +70° qizdirilsa 7 soat davomida, oqar suvlarda 150 kun, koʻcha changida 10 kun ichida hayot kechirish va koʻpayish xususiyatlarini yoʻqotmaydi. Ayniqsa, quyosh nuri tushmaydigan zax yerlarda uzoq muddat saqlanib qoladi. Sil mikobakteriyalarining atrofmuhitda uzoq vaqt saqlanishi Sil kasalligining idishtovoq, kiyimkechak, oʻrinkoʻrpa va boshqa orqali yuqish ehtimolini tugʻdiradi. Silning ochiq va yashirin shakli farq qilinadi. Silning ochiq shaklida bemor balgʻamida Sil mikobakteriyalari topiladi; bemor gigiyena qoidalariga rioya qilmasa, boshqalarga kasal yuqtiruvchi boʻlib qolishi mumkin. Silning yashirin shaklida mikobakteriyalar balgʻamda topilmaydi, bunday bemorlar atrofidagilar uchun yuqumli boʻlmaydi. Sil bilan ogʻrigan bemor barcha gigiyena qoidalariga rioya qilsa, amalda atrofdagilar uchun xavfli boʻlmaydi. Sil mikobakteriyalari faqat oʻpkani emas, balki organizmda soch va tirnoqdan boshqa boʻgʻimlar, suyaklar, miya pardalari, buyraklar va boshqa aʼzolarni zararlaydi. Sil kasalligiga aksari yosh bolalar (chunki ularda hali immunitet sust rivojlangan boʻladi), balogʻatga yetish davridagi oʻsmirlar (nervendokrin boshqaruvining beqarorligi tufayli), shuningdek, organizmning infeksiyaga chidami susaygan yoshi katta odamlar chalinadi. Oʻpka siliga xos belgilar kasallik shakliga, yoshga va boshqalarga bogʻliq. Birlamchi Silda kasallik alomatlari yaqqol namoyon boʻlmaydi. Biroq teri ostiga tuberkulin yuborib oʻtkaziladigan Mantu sinamasi musbat chiqsa va bemorda kasallikning umumiy belgilari (rang ketishi, quvvatsizlik, uyqu va ishtaha buzilishi, tez toliqish, gavda haroratining koʻ