Вопросы современного этапа этногенетических исследований

Аннотация

Ключевые слова: Статья посвящена одной из актуальных проблем развитие языка, современной лингвистики — роли и значению синхрония, этногенетического фактора в исследовании диахрония, функционального аспекта языка. В ней предпринята этногенетический принцип, попытка проанализировать существующие точки зрения на историческая категория, природу ключевых проблем и понятий, связанных с сравнительно- вопросами расширения и сужения функционального историческое аспекта под влиянием различных исторических факторов. языкознание, этногенетические исследование, история языка, история общества, социолингвистика. Oxirgi o‘n yilliklarda odamlarning ijtimoiy ongi, tafakkuri va dunyoqarashida katta o‘zgarishlar sezildi. Shu nuqtai nazardan, turli sohalarda millatlararo munosabatlarning rivojlanishi, ularning tarixi va sayyoramizda yashovchi xalqlar tillarini o‘rganishga qiziqishi ortdi. Bunday sharoitda ijobiy fikr, qarash va nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi bilan bir qatorda til va xalqlar tarixini noto‘g‘ri aks ettiruvchi, g‘oyaviy jihatdan zararli bo‘lgan nazariyalar ham paydo bo‘lishi tabiiy. Ushbu maqolada tarixiylik tamoyilining jahon tillari tarixini oʻrganishda etnogenetik tamoyillarning oʻrni va rolini oʻrganish, shuningdek, uning qanchalik toʻgʻri ekanligini baholash orqali bunday nazariyalarning paydo boʻlish shart-sharoitlari va mohiyatini yoritishga harakat qilingan. Bu yondashuv va metodlar muayyan tadqiqotchi tomonidan qo‘llaniladi va etnogenetizm tamoyilining mohiyatini tushunadi. Tilni to‘g‘ri tushunish uchun tilning tuzilishini diaxronik tahlil qilish tartib-qoidalaridan foydalanib, til tarixiga murojaat qilish kerak. Chunki tilning bugungi shakli ertaga uning tarixiga aylanadi. Ona tilida so'zlashuvchi shaxslar o'z tilida sodir bo'ladigan o'zgarishlarni sezmaydilar, garchi ular hayotlari davomida o‘z ona tillaridan faol foydalansalar ham. Har yili tilda yuzlab yangi so'zlar paydo bo'ladi va yuzlab boshqa so'zlar foydalanishdan chiqib ketadi, shu bilan passiv zaxirani to'ldiradi va til lug'atining ballastiga aylanadi. Nomzodlarni ko‘rsatish jarayoni ham tarixiylik qonunlariga bo‘ysunadi. Masalan, bir so‘z uchun ko‘proq yangi ma’nolar paydo bo‘ladi, eski ma’nolar esa yo‘q bo‘lib ketadi. Bu sinxroniya ichidagi diaxroniya. Bu esa tilning birinchi qarashda ko‘rinadiganidan ancha murakkab mavjudot ekanligini ko‘rsatadi. Tilning tarixini bilmasdan turib, bu tilning bugungi holati va kelajagini bilib bo‘lmaydi. German tillari guruhi jahon tilshunosligida e’tirof etilgan til oilalari ichida eng ko‘p o‘rganilgan til guruhlaridan biri bo‘lib, agar bu tillar guruhlari va geneologik tasnifiga kiritilgan tillar orasida eng ko‘p o‘rganilgan tillar guruhi demasa. Agar til o'rganilsa, hech narsa o‘zgarmagandek tuyulishi mumkin. Hammasi joyida. Tuzilishi, semantikasi, vazifasi yoki kognitiv jihati bo'yicha savollar yo'q deb tushunish mumkin. 295 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 4 (2024) / ISSN 2181-3701 Lekin bu holatni umuman to'g'ri deb bo‘lmaydi. Eng boy materiallar, 19-asr komparativistlari va XX asr strukturalistlarining tadqiqotlari natijalari tilning tabiatini, shuningdek, 21-asrdagi faoliyat qonuniyatlarini tushuntirish uchun etarli emas. Yevroosiyo va boshqa ba'zi hududlar tillari tarixidagi bo'sh joylar tilshunoslikning keyingi rivojlanishiga to'siq bo'ldi. German tillarining ijtimoiy tarixiga, ularning boshqa guruhlar va oilalar tillari bilan aloqalariga oid ba'zi asosiy va ikkinchi darajali qoidalarni tarix, sotsiolingvistika va lingvokulturologiyaning so'nggi ma'lumotlariga asoslanib qayta ko'rib chiqish zarurati tug'ildi. Maqolada Yevropa tillarining shakllanishi va rivojlanishida hunlar va hunlar tilining rolini ham oydinlashtirishga harakat qilingan. Hunlar turkiy tilli xalqlar boʻlib, ular haqidagi eng qadimgi maʼlumotlar miloddan avvalgi III asrga toʻgʻri keladi. Miloddan avvalgi 1-asrda. Xunlar gʻarbga koʻcha boshladilar va uch asrdan soʻng Markaziy Yevropada hunlar boshchiligidagi qabila ittifoqi vujudga keldi. Bu milodiy 2-asrda Buyuk Migratsiyaning boshlanishini belgilab berdi. Diaxronistik tilshunoslar Sharqiy va Gʻarbiy Yevropa, Oltoy, Shimoliy Xitoy, Sharqiy Turkiston, Oʻrta Osiyo va boshqalardan topilgan moddiy va yozma yodgorliklardan hun tili haqidagi maʼlumotlarni toʻliq tugatgan. bu erda biz nomlar, qisqa matnlar va ikki tilli glosslarni topamiz. 19-20-asrlarda ishonilganidek, bu tilning tuzilishini to'liq tushunish unchalik ko'p emas. Ammo XXI asr isbotladiki, agar sizda kamida bitta suyak bo'lsa, butun dinozavrni qayta tiklashingiz mumkin. Keling, buyuk F. de Sossyur merosidan foydalanib, buni amalga oshirishga harakat qilaylik. Ma’lumki, Ferdinand de Sossyur struktur tilshunoslikning otasi va asoschisidir. Ammo shunga qaramay, u hali ham buyuk komparativist edi. Va uning german tillarida bo'g'in tuzilishiga oid ishi shu qadar katta nazariy ahamiyatga ega ediki, hatto mashh