Вопросы квалификации преступлений

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада жиноятларни квалификация қилиш жиноят, қоидалари ва ёндашувлар ҳамда жиноятларни тамом бўлиш жиноятларни вақтини квалификацияга аҳамияти таҳлил қилинди. квалификация қилиш, Жиноятларни квалификация қилишда жиноят таркиби жиноят таркиби, жиноятни тамом бўлиш белгиларининг аҳамиятидан келиб чиқиб, квалификацияда вақти. субъектив, объектив ва аралаш ёндашувлар мисоллар билан кўриб чиқилди. Вопросы квалификации преступлений АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируются правила и принципы преступление, квалификации преступлений, а также значение времени квалификация окончания преступлений для квалификации. Исходя из преступлений, значимости элементов состава преступления при состав преступления, время совершения квалификации преступлений, на примерах рассмотрены преступлений. субъективный, объективный и смешанный подходы к квалификации. 1 PhD, Associate Professor, Tashkent State University of Law. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: razzok.lawyer@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 12 (2024) / ISSN 2181-1415 Хато қилиш инсонга хос хислат бўлиб, инсон фаолиятининг барча жабҳаларида хатолар учраб туради ва бу нормал ҳолат сифатида қаралиши лозим. Инсон қўли билан яратилган барча нарсалар мукаммал бўлмаганлиги сабабли, қилмишни квалификация қилишда хато қилмаслик ҳақида ўйлаш реалликдан йироқдир. Шу сабабли инсоният ўзи ва атрофдагилар хатоларидан хулоса чиқариб, уларни такрорламасликка интилиб, ўз хулқ-атворини такомиллаштириш устида мунтазам ишлаб келади. Ўз ўрнида қадимги Рим файласуфи Квинт Гораций “Хатодан қочиш қўрқуви Сизни бошқа хатоларга етаклайди” деганда, хато қилиш инсонга хос бўлган хислат сифатида қаралишини эътироф этган эди. Барча соҳаларда бўлгани каби, жиноятларни квалификация қилишда ҳам хатолар бўлиб туради ва улар ҳуқуқни қўллаш амалиётида тез-тез учрайди. Ўзбекистон Республикаси Олий суди расмий сайтида келтирилган маълумотларга кўра, биргина 2024 йилнинг биринчи ярмида жиноят ишлари бўйича судлар томонидан 37 179 нафар шахсга нисбатан 29 086 та жиноят иши кўриб чиқилган. Шунингдек, 465 нафар шахс оқланиб, реабилитация қилинган. Жиноятларни квалификациясидаги хатоларни таҳлил қилганимизда, квалификацияловчи белги сифатида жиноят субъектив томони билан боғлиқ бўлган белгиларни қўллашда хатоликлар кўп учраши аниқланди. Жиноят қонуни ва жиноят процессуал қонуни нормаларини қўллашда бир хилликни таъминлаш ва ҳуқуқни қўллашдаги хатоликларни камайтириш мақсадида, Олий суд томонидан ҳуқуқни қўлаш амалиёти умумлаштирилиб борилади ва жиноятларни квалификация қилишга оид тавсиялар ишлаб чиқилади. Квалификация масалалари бўйича ягона қоидалар ҳуқуқий таълимоти ҳамда квалификация қилишда ҳуқуқни қўллаш ягона амалиёти ишлаб чиқилмаганлиги жиноят ҳуқуқи нормаларини қўллашни қийинлаштиради. Амалда бундай турда ягона қоидалар ишлаб чиқиш мумкинми деган асосли савол туғилади... Назаримизда бу ўта баҳсли жараён ҳисобланади. Жиноят ва жиноятчилик ижтимоий ходиса сифатида ҳар бир ҳолатда алоҳида индивидуал белгиларга эга бўлиши, қолаверса, жиноят содир этган шахсни жиноят содир этишга ундовчи омиллар (мотив) ва сабаблар турлича бўлиши ҳамда бошқа бир қатор сабабларга кўра ягона квалификация қоидалари ишлаб чиқиш ва барча ҳолатларга бундай қоидаларни татбиқ этиш имконсиз ҳисобланади. Бу жараённи худди ижтимоий муносабатларни “қолип”га солишга ўхшатиш мумкин. Жиноят ҳуқуқида содир этилган қилмишнинг жиноийлиги, жазога сазоворлиги ва бошқа ҳуқуқий оқибатлари фақат Жиноят кодекси билан белгиланиши ҳақидаги қонунийлик принципи ҳамда Жиноят-процессуал ҳуқуқдаги айбдорликка оид барча шубҳалар, башарти уларни бартараф этиш имкониятлари тугаган бўлса, гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчининг фойдасига ҳал қилиниши лозимлиги, шунингдек қонун қўлланилаётганда келиб чиқадиган шубҳалар ҳам гумон қилинувчининг, айбланувчининг, судланувчининг фойдасига ҳал қилиниши кераклиги принциплари ўз мазмунига кўра ўта муҳим бўлган принциплар ҳисобланади. Шу сабабли, ҳар бир ҳолатда қилмишни квалификация қилишда чуқур назарий асосга эга бўлган аниқ фактларга ва далилларга асосланиш ҳамда қилмишни квалификация қилишда жиноят белгилари синчковлик билан ўрганилиши лозим. Хусусан Жиноят-процессуал кодексининг 82- моддасида “Айблаш ва ҳукм қилиш учун асослар” келтирилган бўлиб, уларга қуйидагилар киради: 203 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 12 (2024) / ISSN 2181-1415 Ишни айблов хулосаси ёки айблов далолатномаси билан судга юбориш ва айблов ҳукми чиқариш учун қуйида таъкидланганлар исботланган бўлиши керак: 1) жиноят объекти; жиноят туфайли етказилган зиённинг хусусияти ва миқдори, жабрланувчининг шахсини тавсифловчи ҳолатлар; 2) содир этилган жиноятнинг вақти, жойи, усули, шунингдек Жиноят кодексида кўрсатиб ўтилган бошқа ҳолатлари; қилмиш ва рўй берган ижтимоий хавфли оқибатлар ўртасидаги сабабий боғланиш; 3) жиноятнинг ушбу шахс томонидан содир этилганлиги; 4) жиноят тўғри ёки эгри қасд билан