D-GLUKOZA MOLEKULASINING BA`ZI GEOMETRIK VA ENERGETIK PARAMETRLARINI EKSPERIMENTAL O`RGANISH

Аннотация

Bu izlanishimmizda glyukozaning ba'zi geometrik va energiya parametrlari Avagadro dasturida empirik hisoblash usullari bilan o'rganildi. Kalit so’z: Empirik usul, molekulyar mexanika, geometrik parametr, energetik parametr, hosil bo’lish issiqlik energiyasi, ideal bog’ uzunligi. Molekulyar mexanika usuli geometriya dekompozitsiyasining to'liq tavsifi uchun ma'lumot beradi. asosan konformatorlar. potentsialning ko'tarilishidagi holat va egar nuqtalarida. energiya (PPE), shuningdek geometrik kristaldagi tuzilmalar haqida ma’lumot beradi. Shuningdek, shakllanish issiqligi, stress energiyasi, individual konformerlarning energiyasi va konformatsiyalarga to'siqlarning balandliklari aniqlanadi. Molekulyar mexanikaning qo'llanilish doirasi juda katta: oddiy molekulalardan tortib polisaxarid va oqsillarni ham aniqlaydi. Glukozaning ba’zi geometrik va energetik parametrlarini eksperimental o’rganish uchun Avagadro dasturidan foydalandik. Ushbu dastur MM usulini o’rganishga juda qulay dastur hisoblanadi. Natijalar Chemical, MMFF94, MMFF94s, UFF metodlarida olindi. Har bir metodda qilingan optimizatsiya natijalari quyidagi jadvallarda keltirilgan (1-2 jadval): 1-Jadval. Glukozaning Avagadro dasturi yordamida olingan hosil bo’lish issiqlik energilari Chemical MMFF94 MMFF94s UFF 83.36 kj/mol 417.638 kj/mol 417.638 kj/mol 378.487 kj/mol Hisoblash natijalari shuni ko’rsatadiki, glukoza hosil bo’lishining issiqlik energiyasi MMFF94 va MMFF94s metodlarida optimizatsiya qilinganida maksimal qiymatga, Chemical metodida optimizatsiya qilinganida esa minimal qiymatga ega bo’ldi. Demak, glukoza molekulasi uchun Avagadro dasturida energetik va geometrik parametrlarini hisoblashda Chemical metodi samarali. 2-Jadval. Glukozaning Avagadro dasturi yordamida olingan real bog’ uzunliklari (Å) t/r Bog`lar Chemical MMFF94 MMFF94S UFF 1. С1 – С2 1.545 1.545 1.545 1.567 2. С2 – С3 1.537 1.537 1.538 1.537 3. С3 – С4 1.543 1.543 1.543 1.561 4. С4 – С5 1.543 1.543 1.540 1.544 5. С1 – O1 1.444 1.444 1.443 1.436 6. С5 – O1 1.421 1.421 1.421 1.413 7. С5 – О2 1.426 1.426 1.425 1.403 8. О2 – Н6 0.974 0.974 0.975 0.993 9. С4 – H4 1.098 1.098 1.098 1.117 34 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si 10. С4 – O3 1.435 1.435 1.435 1.404 11. O3 – H7 0.975 0.975 0.975 0.993 12. С5 – H5 1.095 1.095 1.095 1.116 13. С3 – O5 1.434 1.434 1.434 1.411 14. O5 – H9 0.976 0.976 0.976 0.992 15. С3 – H3 1.096 1.096 1.096 1.112 16. С2 – H2 1.096 1.096 1.096 1.116 17. С2 – O4 1.432 1.432 1.432 1.407 18. O4 – H8 0.974 0.974 0.975 0.993 19. C1 – С6 1.532 1.532 1.533 1.534 20. С6 – O6 1.430 1.430 1.430 1.402 21. С6 – Н10 1.094 1.094 1.094 1.111 22. С6 – Н11 1.094 1.094 1.093 1.114 23. O6 – Н12 0.976 0.976 0.976 0.993 Glukozaning ideal va real bog’ uzunliklari nazariy MM usuli bilan o’rganilganda empirik usulning 4 ta metodida sezilarli farqlar kuzatilmadi. Glukozaning ba’zi geometrik va energetik parametrlari empirik hisoblash usullari bilan o’rganildi. Hisoblash jarayoni Avagadro dasturining Chemical, MMFF94, MMFF94s va UFF kabi molekulyar mexanika usullarida bajarilgan. Hosil bo’lish issiqlik energiyalari hisoblanganda eng minimal qiymat Chemical usulida kuzatildi. Bog’lar orasidagi masofalarda esa 4 ta usulda optimizatsiya qilinganda deyarli katta farqlar kuzatilmadi. Bog’lar uzunligi ideal bog’lar uzunligidan katta farq qilmasligi usulning aniqligi yuqoriligidan dalolat beradi. 35