BOLAJAQ TÁRBIYASHILARDÍŃ KOGNITIV QÁBILETLERIN RAWAJLANDÍRÍWDA SHÍNÍǴIWLARDÍ ALÍP BARÍWDAǴÍ JETEKSHILIK ROLI

Аннотация

This article examines the role of leadership in learning and readiness to carry it out in the development of cognitive abilities of future educators. Also, in order to increase the creative thinking of future specialists and the interest of preschoolers in kindergarten, ideas for holding events in the form of various games that develop knowledge and creative competencies are highlighted. Key words: hygiene, aesthetics, equipment, creative and regular dancing, self-care, skills, education, creative, cognitive, motivation. 1 47 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Tálim-tárbiya processin nátiyjeli ámelge asırıw balalar baqshasındaǵı pedagogikalıq processtiń hár bir xızmet túrin durıs shólkemlestiriwge baylanıslı boladı. Balalar baqshasınıń pedagogikalıq processinde tálim zárúr áhmiyetke iye boladı hám kúndelik turmıs, oyın, miynet, shınıǵıwlar arqalı ámelge asırıladı. Shınıǵıwlarda tálim-tárbiya wazıypaları sheshiledi. Balalar dógerek-átirap, tárbiyat penen tanısıw, til ósiriw, sawatqa tayarlaw, matematika, dene-shınıqtırıw, súwretlew iskerligi, muzıka boyınsha eń ápiwayı túsinikler, bilimlerdi, kónlikpe hám de tájiriybelerdiń sistemasın iyelep aladı. Balalar iyelep alıwı kerek bolǵan bilim, kónlikpe hám tájiriybeler balalar baqshası dástúrinde belgilep berilgen bolıp, ol balalardıń ulıwmalıq rawajlanıwın hám olardı mektep tálimine tayarlawda zárúr áhmiyetke iye boladı. Shınıǵıw balalardıń kognitiv qábiletin rawajlandırıw yaǵnıy turaqlı erkti, oylaw, dıqqattı jámlew, este saqlaw, yad alıw sıyaqlı qábileletlerdi rawajlandıradı. Ásirese, balalarǵa bilim beriwdi jámáát usılında alıp barıw úlken áhmiyetke iye. Birgeliktegi hárekette balalar bir-birine belsene tásir etedi, óziniń baslamashıllıǵı, tapqırlıǵın kórsetiw imkaniyatı payda boladı. Balalardıń jumısına zor beriwshi talap etetuǵın wazıypa qoyılǵanda birgelikte qayǵıradı, jámáátshilik sezimi qáliplesedi. Ekskursiyalar, súwret qıyıp jabıstırıw, qurıw-islew jumısların birgelikte orınlaw, ulıwma ayaq oyınlardı atqarıw, kórkem shıǵarmalardı esitiw, oqıwda payda bolǵan birgeliktegi keshirmelerdi balalardıń birlesken doslıq jámáátin jaratıwǵa járdem beredi, birge islew, jasawǵa úyretedi. Shınıǵıw waqtında erkin pikirlew tájiriybesi quram taptırıladı, tárbiyashılarǵa qulaq salıw, bayanlanıp atırǵan waqıyadaǵı tiykarǵı pikirlerdi ajırata alıw, qısqasha juwmaq shıǵarıw sıyaqlı tájiriybelerin rawajlandırıwǵa úlken itibar beriledi. Tayarlıq toparlarında shınıǵıwlar arqalı balalardı baslamashılıǵı hám erkinlik, bilimge bolǵan qızıǵıwshılıq, belsene oylaw, salıstırıw, ulıwmalastırıw, juwmaq shıǵarıw kónlikpeleri tárbiyalanıp baradı. Shınıǵıwlar balalar baqshasında tálimdi shólkemlestiriw forması esaplanadı. Ol mektepke shekemgi tárbiya jasındaǵı hám de balalar ushın májbúriy sanaladı, onda dástúrdiń mazmunı belgilep berilgen. Kún tártibinde oǵan qanday da bir waqıt hám orın ajıratıladı. Shınıǵıw tárbiyashı basshılıǵında ótkeriledi, tárbiyashı shınıǵıwlarda balalardı jańa bilimlerden xabardar qıladı, balalar iyelep alǵan bilimlerin bolsa anıqlap bekkemleydi. Balalardıń ámeliy shınıǵıwların shólkemlestiredi. Oqıw materialınıń mazmunı áste-aqırınlıq penen quramalasıp barıladı. Demek, shınıǵıw balalardı mektepke tayarlawda úlken áhmiyetke iye bolıp tabıladı. Shınıǵıwdıń dúzilisi: Balalardı birlestiriw. Tiykarǵı bólim. Juwmaqlawshı bólim. 1 48 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Balalar shınıǵıwǵa qızıǵıwshılıq hám belsendilik penen qatnasıwı ushın shınıǵıwdıń mazmunı hám metodikası puxta oylap alınıwı kerek. Balalar oqıw shınıǵıwın qanshelli puxta iyelegen bolsa, tárbiyashı itibar menen tıńlap, oyınnan shınıǵıwǵa ańsatlıq penen ótedi. Tárbiyashılar balalardı jıynap, olardıń shınıǵıwǵa tayarlıǵı: sırtqı kórinisi, óz ornına durıs otırıwı, dıqqattı jámlengenligin tekseredi. Shınıǵıw nátiyjeli ótiwi ushın balalarda qızıǵıwshılıqtı payda etiw, bunıń ushın balalardıń jası, qızıǵıwshılıǵına say hár túrli usıllardı qollanıw kerek boladı. Kishi topar balalarında shınıǵıwǵa qızıǵıwshılıqtı oyatıw ushın balalardı qızıqtıra alatuǵın mazmundaǵı kútilmegen tapsırmalar, mashqalalı usıllardan paydalanıladı. «Qulaq salıń birew esikti qaǵıp atır. Bul ayaz ata-ǵoy, bizlerge miymanǵa keldi»-dep shınıǵıwda baslaw maqsetke muwapıq boladı. Tárbiyashı úlken toparlarda bolsa qanday shınıǵıw ótkeriliwi haqqında balalardı aldın ala xabarlandırıp qoyadı. Bul bolsa balalardı keyingi shınıǵıwǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵın arttıradı. Máselen, haywanat baǵına ekskursiyaǵa barıwdı balalarǵa bir hápte burın aytıp qoyadı hám olarǵa haywanat baǵın aylanıp shıǵıwdı, ata-anası menen seyilge shıqqanda qanday haywanlardı kórgenin hám olar sol waqıtta qanday keshirmelerdi payda etkenin eslep qalıwın tapsıradı. Balalar bolsa bul kúndi zor qızıǵıwshılıq hám quwanısh menen kútedi. Úlken topar hám tayarlıq toparlarındaǵı balalar ótkeri