YASHIL IQTISODIYOT: BARQAROR RIVOJLANISH VA EKOLOGIK SAMARADORLIK!

Аннотация

This article examines the nature of the green economy, its main principles and its importance in sustainable development. The environmental, social and economic advantages of the green economy are analyzed, and the methods of its successful implementation are highlighted on the example of global experiences. Also, detailed information will be given about the reforms implemented in Uzbekistan regarding the transition to a green economy, the development of renewable energy sources, the rational use of resources, and the introduction of environmentally friendly technologies. The article is aimed at highlighting the strategic importance of the green economy in modern economic development and studying ways to achieve stability. Keywords: green economy, sustainable development, environmental degradation, global climate change, sustainable energy, green technologies, biomass and hydropower, international cooperation and investment. Зеленая экономика: устойчивое развитие и экологическая эффективность! 116 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-3, ISSUE-1 Аннотация: В данной статье рассматривается природа зеленой экономики, ее основные принципы и значение в устойчивом развитии. Проанализированы экологические, социальные и экономические преимущества зеленой экономики, а также выделены методы ее успешной реализации на примере мирового опыта. Также будет дана подробная информация о реализуемых в Узбекистане реформах в части перехода к зеленой экономике, развития возобновляемых источников энергии, рационального использования ресурсов, внедрения экологически чистых технологий. Целью статьи является освещение стратегической важности зеленой экономики в современном экономическом развитии и исследование путей достижения стабильности. Ключевые слова: «зеленая» экономика, устойчивое развитие, деградация окружающей среды, глобальное изменение климата, устойчивая энергетика, зеленые технологии, биомасса и гидроэнергетика, международное сотрудничество и инвестиции. Kirish. Bugungi kunda iqtisodiy rivojlanish bilan birga ekologik muammolar ham kuchayib bormoqda. Jahon Iqtisodiy Forumining ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi o‘n yil ichida global iqlim o‘zgarishi va ekologik ifloslanish iqtisodiy yo‘qotishlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi1. Xususan, har yili iqlim o‘zgarishi sababli dunyo iqtisodiyoti taxminan 1,5 trillion dollarlik zarar ko‘rmoqda2. Shu bilan birga, BMTning Atrof- muhit bo‘yicha dasturi (UNEP) hisobotiga ko‘ra, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va chiqindilarni kamaytirish orqali dunyo iqtisodiyotiga yiliga qo‘shimcha 7 trillion dollargacha foyda keltirish mumkin3. Yashil iqtisodiyot ushbu muammolarni hal qilish va barqaror rivojlanishni ta'minlashga yo‘naltirilgan muqobil iqtisodiy model sifatida dunyo miqyosida e’tibor qozonmoqda. Masalan, Germaniya va Shvetsiya kabi davlatlar qayta tiklanadigan energiya manbalariga o‘tish orqali iqtisodiy barqarorlik va atrof-muhit muhofazasini birlashtirishga muvaffaq bo‘ldi. O‘zbekistonda ham 2019–2030-yillar uchun yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi qabul qilinib, qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish bo‘yicha faol ishlar olib borilmoqda4. Ushbu maqola yashil iqtisodiyotning ahamiyatini, uning asosiy tamoyillarini va O‘zbekistondagi rivojlanish istiqbollarini tahlil qilishga qaratilgan. "Yashil iqtisodiyot" atamasi dastlab 1989-yilda London Atrof-muhit iqtisodchilari guruhi tomonidan ishlab chiqilgan hisobotda qo‘llangan. Keyinchalik, 1 G‘ulomova Sh.B. "Iqtisodiyotning yangi yo‘nalishlaridan biri - yashil iqtisodiyot va uning asosiy tamoyillari" 2 https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2025/ 3 https://www.unep.org/ 4 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PF-5863-son Farmoni bilan tasdiqlangan "2019–2030- yillarda O‘zbekiston Respublikasining yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi". 117 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-3, ISSUE-1 2008-yilda global moliyaviy inqiroz fondida BMTning Atrof-muhit bo‘yicha dasturi (UNEP) yashil iqtisodiyotni barqaror rivojlanish strategiyasi sifatida ilgari surdi. BMT Atrof-muhit bo‘yicha dasturining (UNEP) ta'rifiga ko‘ra, yashil iqtisodiyot – bu "inson farovonligini oshirish va ijtimoiy tenglikni ta'minlash bilan birga, atrof-muhit xavf- xatarlarini va ekologik tanazzulni kamaytirishga qaratilgan iqtisodiyotdir5." Karl Burkart yashil iqtisodiyotni oltita asosiy sektorga asoslangan deb taʼriflagan: Qayta tiklanadigan energiya Yashil binolar Barqaror transport Suvni boshqarish Chiqindilarni boshqarish Yerni boshqarish Global biznes vakili boʻlgan Xalqaro Savdo Palatasi (ICC) yashil iqtisodiyotni „iqtisodiy oʻsish va ekologik mas’uliyat ijtimoiy rivojlanishdagi taraqqiyotni qoʻllab- quvvatlagan holda oʻzaro mustahkamlovchi rejimda birgalikda ishlaydigan iqtisodiyot“ deb taʼriflaydi6. 5 UNEP - UN Environment Programme 6 https://iccwbo.org/content/uploads/sites/3/2012/08/Green-Economy-Road