INKLYUZIV SINFLARDA KO’ZI OJIZ O’QUVCHILARGA GEOMETRIYA FANINI O’RGATISH JARAYONIDA ORIGAMIDAN FOYDALANISH

Аннотация

This article presents methods, recommendations, and requirements for origami manuals for using origami in the process of teaching geometry to blind children. Keywords: Inclusive education, school geometry course, origami, cognitive universal educational activities, visually impaired students, perception channels, visual aids, origami. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ОРИГАМИ В ОБУЧЕНИИ ГЕОМЕТРИИ СЛЕПЫМ УЧАЩИМСЯ В ИНКЛЮЗИВНЫХ КЛАССАХ Аннотация. В статье представлены методика, рекомендации и требования к пособиям по оригами для использования оригами в обучении геометрии детей с нарушениями зрения. Ключевые слова: Инклюзивное образование, школьный курс геометрии, оригами, познавательные универсальные учебные действия, слабовидящие учащиеся, каналы восприятия, наглядные пособия, оригами. Origamining geometriyaga ahamiyati: origami orqali bolalar yassi shakllarni uch o‘lchovli jismlarga aylantirishni his qiladi. Turli shakllarni hosil qilish orqali ular haqida tasavvur paydo bo’ladi. Buklangan qog’ozning shakli ushlab ko’rib sezgi orqali bolalar shakllarni o’rganadilar. Har bir inson borki yangi bilimlar olishga qiziqadi va uni egallash yo‘lida astoydil harakat qiladi. 1 14 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Xususan, inklyuziv ta’lim muassalarining dolzarbligi o’quvchilarning turli toifalari, ko’rish qobilyati buzilgan bolalarning ham barcha fanlar qatori geometriya fanini ham mukammal o’rdatishda o’quvchilarning tafakkurini rivojlantirish, tizimda bir nechta idrok kanallaridan foydalanish zarur. Tiflopisixologlarning xulosasiga asosan vizuval va taktik kanallarni qamrab oladidan origamidan foydalanish muhim. Brail yozuvlari bilan integratsiya: origami qog’ozlariga brail yozuvi yordamida shakllar nomi va matematik malumotlar joylashtirish mumkin. Ishlatiladigan texnikalar oddiy va xavfsiz bo‘lishi lozim .Ovozli yo‘riqnomalar asosida bolalar origami shakllarini hosil qilishni mustaqil o’rganishi mumkin. Origami yordamida burchaklar, tomonlar va diagonallarni aniqlash kabi masalalar yechiladi. Kvadratni uchburchakka almashtirish yoki piramida hosil qilish orqali shakllarning xususiyatini tushunish mumkin. Origamida simmetriya, nisbat va proporsiyalarni tushuntirish imkoniyati mavjud. Kutilayotgan natijalar. Bolalarda ijodkorlik va muammolarni hal qilish qobilyati rivojlanadi. Matematika va geometriya darslari qiziqarli va samarali o’tadi. Ta’lim to’g’risidagi qonunga muvofiq, inklyuziv ta’lim bu alohida ta’lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda barcha bolalar uchun teng ta’lim olishni ta’minlaydi. Dars jarayonlarini o’tishda qulay sharoit yaratish uchun quyidagi vositalardan foydalanish tavsiya etiladi. 1. Grafika qurilmasi; 2. Tarqatma materiallari; 3. Fazoviy figuralarning kesimlari; 4. Kordinata tekisligi, transportir, chizg’ich, kordinata chizig’i; 5. Matematika doir kartochkalar to’plami; 6. Relefli chizma va uning qurilmasi; 7. Ko’rgazmali qurollar: hajmli ko’rgazmali qurollar (geometrik jismlar modellari ikki yoqli burchaklar); ko’rgazmali qurollar (plakatlar, rasmlar, geometrik figuralar tasvirlari, rassomlarning geometrik mavzudagi rasmlari). Origami vositalaridan yangi materialni taqdim etishda ham figura elementlarini qurish, isbotlash va topish masalalarini hal qilish jarayonida ham foydalanish mumkin. 1 14 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Origami yordamida yangi materialni o’rganishda odatda kvadrat, to’rtburchak yoki uchburchak shakldagi qog’oz varoqning tekisligiga asoslanadi. Ushbu modelda to’g’ri chiuziqlar varoqning qatlama chiziqlari va nuqtalar, to’g’ri chiziqlar va seriflarning kesishish nuqtalari, y’ani Evklid geometriyasida mavhum bo’lgan ob’ektlar sezilarli bo’ladi. Origami yordamida teoremalarni isbotlash mumkin bo’ladi. Origamining matematik nazariyasi R.Alperin, E.Andersen, K.Kasahara, J.Meekava, F.Ova, T.Takahama, T.Xall, K.Xatori va boshqalarning asarlarida o’rganilgan. Ba’zi muntazam ko’pburchaklar va konus kesimlarning xossalarini o’rganish uchun qog’oz qatlamining qatlamidan foydalanish S.Rou ishida ko’rib chiqilgan. Origami yordamida teoremalarni isbotlash uchun asos origametriya aksiomalaridir. Quyida aksiomalar keltiriladi. 1. Berilgan ikkita nuqtadan o’tuvchi bitta egilish mavjud. 2. Berilgan ikkita nuqtami birlashtirgan bitta egilish mavvjud. 3. Berilgan ikkita to’g’ri chiziqni birlashtirgan bitta egilish mavjud 4. Berilgan nuqtadan o’tuvchi va berilgan chiziqqa perpendikulyar yagona egilish mavjud. 5. Berilgan nuqtadan o’tuvchi va boshqa berilgan nuqtani berilgan to’g’ri chiziqqa joylashtiruvchi egilish mavjud. 6. Berilgan ikkita nuqtaning har birini berilgan ikkita kesishuvchi to‘g‘ri chiziqlardan biriga joylashtiradigan egilish mavjud. Bu aksiomalarni aniq misol yordamida tushuntiramiz. Masala. Ikkita parallel to‘g‘ri chiziq kesuvchi bilan kesilgan. Hosi