КАЧЕСТВО В ОБЕСПЕЧЕНИИ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ СИСТЕМЫ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

Аннотация

In this article, it is necessary to adapt higher education services to world standards so that the young generation, which will ensure the development of the country and its future, grows up healthy, comprehensively developed and knowledgeable. For this reason, in order to further increase the scale and effectiveness of the reforms, given that the need for our youth, who have matured, in modern knowledge and skills is increasing every day, special attention is paid to the application of professional and educational experience of developed countries in the education system of our country, as well as proposals and recommendations. Keywords: higher education, education system, young generation, competitive environment, quality of education, modern knowledge, experience, quality criterion. Кириш. Билимларга асосланган давлатнинг шаклланиши, глобаллашув жараёнининг тезлашуви ҳамда жаҳон бозорида рақобат муҳитининг кескинлашуви шароитида олий таълим тизими рақобатбардошлигини ошириш, инновацияларни тезкор амалиётга жорий этиш, аккумуляциялашган янги билимларни иқтисодий ўсишнинг асосий омилига айлантириш барча ривожланган ва ривожланаётган мамлакатларнинг ҳозирги кундаги муҳим вазифаларидан бири деб айтишни жоиз топдик. Мамлакатимиз ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг устувор йўналишларига ҳамда халқаро стандартлар талабларига мос келадиган олий таълим тизимини яратиш бўйича кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Ҳудудларда янги олий таълим муассасаларининг ташкил этилиши, ёшларни замонавий таълим йўналишлари ва мутахассисликлари ҳамда сиртқи ва кечки бўлимларнинг очилиши, олий таълим муассасаларига қабул квоталарининг оширилиши мазкур йўналишдаги муҳим ислоҳотлардан бири ҳисобланади (Қарор, 2018). Бу эса таълим тизими олдида ижодкорлик ва ташаббускорлик қобилиятига эга, мустақил қарор қабул қила оладиган ва замонавий технологияларга тез мослашишга лаёқатли, юқори малака ва кўникмаларга эга бўлган ёшларни тайёрлаш вазифасини қўяди. Давлатимиз раҳбари Мирзиёевнинг (2016) - “Олдимизда турган энг муҳим ва долзарб масалалардан бири – юксак маънавиятли, замонавий билим ва касб- ҳунарларга, ўз мустақил фикрига эга бўлган ёшларни миллий ва умуминсоний қад- риятлар руҳида тарбиялашдан иборат эканини барчамиз яхши тушунамиз” - ушбу сўзлар, олий таълим тизимини ривожлантиришнинг асосий вазифаларининг дебочаси десак муболаға бўлмайди. Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, ривожланган мамлакатларда таълим самара- дорлиги, тараққиётининг 16 фоизи – моддий-техника базага, 20 фоизи – ресурсларга, 64 фоизи – инсон омилига боғлиқ (data.worldbank.org, n.d.). Бу учала омил бир-бири билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, таълим-тарбия, моддий-техника базаси мавжуд ресурслардан, имкониятлардан оқилона фойдаланиш инсон манфаатларига хизмат қилади ва рационал ривожланишни белгилаб беради. Европа давлатларининг кўплаб олий таълим муассасаларида олий таълим тизимини модернизациялаш бўйича “агар биз бугун фарзандларимизни кечагидай ўқитадиган бўлсак, унда биз фарзандларимизнинг эртаси (келажаги)ни ўғирлаган бўламиз” (Report, 2014) - деган фикрга амал қилишади. Шундай экан, ҳозирги кунда 428 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr www.e-itt.uz мамлакатимизда олий таълим самарадорлигини ошириш, олий таълим муассасаларидаги ўқув жараёнига инновацион таълим ва ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш, олий таълим муассасалари рақобатбардошлигини таъминлаш, илғор хорижий тажрибаларни ўзлаштириш каби масалаларга олий таълим тизимини модернизациялашдаги долзарб вазифа сифатида қараш талаб этилади. Адабиётлар шарҳи. Олий таълим тизимининг рақобатбардошлиги масалаларида кўплаб хорижий олимларнинг Дихтль, Хершгенфикрига кўра (1996) – олий таълим тизими рақобатбардошлигини оширишга қаратилган стратегиялар нафақат кадрлар тайёрлаш, балки инновацион таълим бериш усуллари ва жараёнларини ҳам қамраб олиши лозим. Бу борада индивидуал чораларни таъминлайдиган ўрта ёки узоқ муддатли қарорлар инобатга олишини лозим. Вагнер ва Феррериа (2011)– олий таълим муассасалари рақобатдош устунликларини аниқлаш жараёнларини тушунтирувчи концептуал моделни таклиф қилинган. Ушбу моделда таълим муассасаларини бошқарувчи ташкилотларнинг рақобатдош устунликларини келтириб чиқарадиган ички ва ташқи омиллар аниқланган. Маззарол ва Геофферейларнинг (1999) тадқиқотларига кўра халқаро бозорда таълим хизматлари корхоналари учун барқарор рақобат устунлигини яратиш ва қўллаб-қувватлаш учун муҳим ҳисобланган омиллар модели таклиф этилди. Ушбу модел таълим тизимида стратегик қарорлар қабул қилиш муҳитини ва рақобатдош устунликка эришиш учун идеал натижани тушунтиришга қаратилган. Миотто ва бошқалар (2020) тадқиқотларида давлат университетлари учун барқарор рақобатдош устунликни қандай яратиш мумкинлигини аниқлашга қаратилган таклиф ва тавсиялар 47 та турли Испания университетларида фаолият олиб бораётган 509 нафар профессор-ўқитувчиларни ўрганиш орқали рақобат устунликларини аниқлаш усуллари таклиф этилган. Олий таълим хизматлари бозорини ривожлантиришнинг маркетинг стратегиясини и