Рақамли иқтисодиётни тартибга солишнинг назарий асослари

Аннотация

The article covers the concept of digital economy, its economic significance and development issues. In addition, digital technologies not only improve the quality of products and services, but also reduce unnecessary costs. At the same time, the country plays a major role in eradicating the scourge of corruption, the most serious obstacle to development. Then the industrial economy is also very important in determining the rules of telecommunications. Калит сўзлар: Рақамли иқтисодиёт, ахборот технология, ахборотлаштириш ва рақамлаштириш жараёни, телекоммуникация тармоқлари, электрон, интернет, тармоқ, технология, инновация, ривожланиш, ресурс, алоқа, талаб, ахборот, коммуникация, платформа, жараён, хизматлар, фаолият, инфратузилма, динамика, сегмент, классик, таҳлил, кўрсаткич, телекоммуникация, ижтимоий-иқтисодий, параметрлар, кўникмалар, мобил алоқа, база, станция, контент. Ключевые слова: Цифровая экономика, информационные технологии, процесс информатизации и цифровизации, телекоммуникационные сети, электроника, интернет, сеть, технологии, инновации, развитие, ресурс, коммуникация, спрос, информация, коммуникация, платформа, процесс, услуги, 128 “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali | №1-son | 2022 деятельность, инфраструктура, динамика, сегмент, классика, анализ, показатель, телекоммуникации, социально-экономические, параметры, навыки, мобильная связь, база, станция, контент. Keywords: Digital economy, information technology, informatization and digitization process, telecommunication networks, electronic, internet, network, technology, innovation, development, resource, communication, demand, information, communication, platform, process, services, activity, infrastructure, dynamics, segment, classic, analysis, indicator, telecommunication, socio-economic, parameters, skills, mobile communication, base, station, content. Кириш Ҳозирги кунда жаҳонда рақамли иқтисодиётни тартибга солишнинг назарий асослари рақамли иқтисодиётнинг ривожланиши жадал суръатлар билан амалга ошмоқда. Рақамли иқтисодиётни тартибга солишнинг назарий асослари ва рақамли иқтисодиётнинг ривожланиши истеъмолчилар талабини тўлиқ қондириш ва иқтисодиёт соҳалари ва тармоқларида меҳнат унумдорлигини ошириш имконини беради. Электрон тижорат товарлар ва хизматлар реализациясини тезлаштириш асосида инқирозларни олдини олиш имконини беради. Бунда виртуал тўловлар тизими товар айланишини тезлаштиради. Интернет реклама эса ўз навбатида реклама аудиториясини бутун дунё миқёсида кенгайтириш имконини беради. Мамлакатимизда илм-фанни янада равнақ топтириш, ёшларни чуқур билим, юксак маънавият ва маданият эгаси этиб тарбиялаш, рақобатбардош иқтисодиётни шакллантириш борасида бошлаган ишларни жадал давом эттириш ва янги, замонавий босқичга кўтариш мақсадида 2020 йил «Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили» [1], деб номланди. «Рақамли Ўзбекистон – 2030» дастурини ишлаб чиқиш вазифаси қўйилиб, унга кўра Ўзбекистонни рақамли трансформациялашиш жараёнини жадаллаштириш мақсади белгилаб олинди. Ахборот технологияларининг ривожланиши билан бугунги кунда иш билан бандликни таъминлашнинг янги йўналишлари пайдо бўлмоқда. Иш берувчилар ихтиёрий равишда ва хоҳишига кўра ходимларни ишга ёллаш имконига эга бўлмоқдалар ва географик жойлашуви ҳамда вақтдаги фарқ аҳамиятга эга эмас. Ходимлар ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда масофадан туриб ўз вазифаларини бажаришга қодир бўлиб, уйдан ташқарига чиқмасдан, ҳар қандай вақтда белгиланган вазифани бажариш имконига эга бўлишмоқда. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодиёт ва жамиятнинг "рақамлаштириш" жараёни (инглиз тилида – digitization яъни, рақамлаштириш, баъзан эса digitalization яъни 129 “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali | №1-son | 2022 рақамлаштирилиши маъносини билдиради) ҳақида гапирганда, биринчи навбатда, терминологияга аниқлик киритиш керак. Энг кенг маънода "рақамлаштириш" жараёни одатда рақамли технологияларни кенг қўллаш ва ассимиляция қилиш ташаббуси билан бошланган ижтимоий-иқтисодий ўзгаришни англатади. Рақамли иқтисодиёт тартибга солишнинг назарий тушунчасига бир қатор таърифлар берилган. Жумладан, иқтисодиёт фанлари доктори, Россия Фанлар академиясининг мухбир аъзоси В.Иванов "Рақамли иқтисод – ҳақиқатимизни тўлдирадиган виртуал муҳит" – деб таъриф берган [3]. Томск давлат университетининг профессори Д.Кунгуровнинг фикрича "рақамли иқтисод" атамасига иккита ёндашиш мавжуд деб ҳисоблайди [5]. Рақамли технологиялар асосида иқтисодиётнинг ва электрон товар ва хизматлар эксклюзив домен тавсифловчи рақамли иқтисодиёт: биринчи ёндашув "классик" деб номланиб, классик мисоллар – телетиббиёт, масофавий таълим, дори-дармонларни сотиш (фильмлар, телевизорлар, китоблар ва бошқалар). Иккинчи ёндашув: "рақамли иқтисод" илғор рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда иқтисодий ишлаб чиқаришдир. М.Л. Калужский рақамли иқтисодиёт – иқтисодий интернет фаолияти шунингдек, шакллари, усуллари, воситалари ва уни амалга ошириш алоқа муҳитидир деб таърифлаган [5]. Манбаларда к