INGLIZ TILIDA SHAXS OTLARINING YASALISHIGA DOIR METODOLOGIK YONDASHUVLAR

Аннотация

This article discusses the affixes of personal nouns in English and their significance, theoretical and methodological aspects. Theories on morphological, syntactic, pragmatic, semantic, cognitive, generative methods of the formation of personal nouns in English grammar are revealed. Keywords: morphology, phonetics, method, affix, English language, personal nouns, prefix, infix, suffix, etc. МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К ОБРАЗОВАНИЮ ЛИЧНЫХ ИМЕН СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ В АНГЛИЙСКОМ ЯЗЫКЕ Аннотация. В статье рассматриваются суффиксы личных имен существительных в английском языке, их значение, а также теоретические и методические аспекты. Разработаны теории относительно морфологических, синтаксических, прагматических, семантических, когнитивных и генеративных методов образования личных существительных в английской грамматике. Ключевые слова: морфология, фонетика, метод, суффикс, английский язык, личные существительные, префикс, инфикс, суффикс и т. д. Soʻnggi yillarda mamlakatimizda chet tillarni oʻqitish tizimi sifatini xalqaro standartlarga muvofiq tarzda takomillashtirishga alohida eʼtibor qaratilayotgani mazkur maqolaning dolzarbligini belgilab beradi. Taʼlim tizimida chet tili oʻqituvchilarini tayyorlash jarayoniga Yevropa Kengashining “Chet tilini egallash umumevropa kompetensiyalari: oʻrganish, oʻqitish va 1 96 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ baholash”ning xalqaro meʼyorlari (CEFR – Common European Framework of Reference) tadbiq etilayotganligi ham oʻz navbatida o’quvchilarda faol muloqot muhitini yaratish asosida ularning muloqot madaniyatini rivojlantirishga erishishga imkon beradi. Shunga koʻra, OTMga kirishda CEFR va IELTS (International English Language Testing System) mavjudligini inobatga olish joriy etildi. “yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash, oliy taʼlim muassasalarida kompetentli ilmiy pedagogik kadrlar zahirasini yaratish” ustuvor vazifa sifatida belgilandi. Ushbu vazifani hal etish doirasida ingliz tili taʼlim sifatini yaxshilash, oʻqitish samaradorligini oshirish bilan bir qatorda lingvistik, grammatik jihatdan yanada kengroq tushuntirish hamda o’zbek tili bilan birgalikda taqqoslash, qiyosiy o’rganish ikki tilda ham grammatik jihatdan o’rganish samaradorlik ko’rsatkichini anchayin darajada oshirib beradi. Mamlakatimizda til o’rganishga e’tiborning ortishi natijasida bugungi kunga kelib bir qator ilmiy ishlar amalga ooshirilgandir. Xususan ingliz va o’zbek tillarida shaxs otlarining yasalishiga doir bir qator tadqiqotlar amalga oshirilgan. Xususan, Tilning generativ grammatikasi va morfologiyasini o’rgangan olim N.Chomsky, Shaxs otlarining yasalishi va ularning sintaktik va semantik jihatlarini izohlashda asosiy yondashuvlarni ishlab chiqqan. "Syntactic Structures" (1957) G.Leech Semantika va pragmatika bo‘yicha hamda Shaxs otlarining konnotativ va denotativ ma’nolari haqidagi tahlillarni o’rgangan. "Principles of Pragmatics" (1983) J. Lyons Semantika va lingvistik falsafaga oid tadqiqotlari mashhur. Shaxs otlarining semantik toifalari va ularning kontekstual qo‘llanilishini o‘rgangan. "Linguistic Semantics: An Introduction" (1995) G.Yule Pragmatika bo‘yicha tadqiqot olib borgan hamda Shaxs otlarining ijtimoiy muloqotdagi vazifasi va kontekstual moslashuvini o‘rgangan. "Pragmatics" (1996). R.Lieber Ingliz tilidagi shaxs otlarini suffiksatsiya va kompozitsiya orqali shakllanishini o‘rgangan. "Morphology and Lexical Semantics" (2004) O’zbek tilida S.Rahmatullayev "O‘zbek tilining semantikasi" (2002), G’Mirzayev "O‘zbek tilining sintaksisi" (1980), I.Meliyev "Tilshunoslik metodologiyasi" (2000), Sh.Sodiqov "O‘zbek tilining sintaksisi" (1980) va boshqalar o’zbek tilida shaxs otlarining semantik va pragmatik jihatlari, ijtimoiy konteksda qo’llanilishi shaxs otlarini yasalishida qo’shimchalarning ahamiyati haqida ilmiy izlanishlar olib borganlar. Ingliz va o’zbek tillarida shaxs otlarining yasalishiga doir qiyosiy o’rganishlar yuzasidan X.To’xtaboyev Shaxs otlarining shakllanishida milliy xususiyatlar va umumiy jihatlarni o‘rgangan. O’.Umurzoqov Ingliz va o‘zbek tillarida semantik va pragmatik jihatlarni taqqoslagan. N.Ergasheva Pragmatikaga oid qiyosiy o’rganishlar olib borgan. 1 97 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ N.Yoqubova esa Ingliz va o‘zbek tillaridagi shaxs otlarining semantik va grammatik jihatlarini qiyosiy tahlil qilgan. Ammo ingliz va o’zbek tillarida shaxs otlarining yasalishi semantik va pragmatik xususiyatlarini lingvistik jihatdan izlanishlar yetarli darajada emasligi ishning dolzarbligini ko’rsatib beradi. Shaxs otlari lingvistik tahlilning muhim qismidir. Ular nafaqat so‘z yasalishi jarayonining grammatik va semantik asoslarini aks ettiradi, balki tilning ijtimoiy va madaniy funksiyalarini ham yoritib beradi. Shaxs otlarini o‘rganishda quyidagi nazariy yondashuvlar q