Редкие и исчезающие виды животных как объект реформирования современного природоохранного законодательства

Аннотация

This article examines the significance of rare and endangered animal species as an object of modern environmental legislation reform. It explores the current state of these species, the role of legislation in their protection, and the need for reform to ensure their survival. The research methods employed include literature review and analysis of existing legislation. The results highlight the importance of comprehensive legislation that addresses the specific needs of rare and endangered animal species. The discussion delves into the challenges faced by existing legislation and proposes potential solutions. In conclusion, this article emphasizes the urgency of reforming environmental legislation to effectively protect rare and endangered animal species. Keywords: rare species, endangered species, environmental legislation, reform, protection Siyrek hám joq bolıp ketiw qáwpi astında turǵan túrler ázelden dúnyada qorshaǵan-ortalıqtı qorǵaw nızamshılıǵınıń dıqqat orayında bolıp kelgen. Haywanlardıń siyrek hám joq bolıp ketiw qáwpi astında turǵan túrlerin saqlaw qıyınshılıqları XIX ásirdiń aqırında qánigeler ushın keskin boldı. Biraq, tek XX ásir ortalarınan baslap zárúr ekologiyalıq sharalardı kóriw qıstawlı máseleler qatarına kiritildi. Dúnya kóleminde de, ayırım mámleketlerde de kem ushraytuǵın túrlerdiń joq bolıp ketiwiniń aldın alıwdıń tiykarǵı maqsetlerinen biri olardı dizimge alıw hám fauna túrleri wákillerin inventarizatsiya qılıw esaplanadı.[1, 44-53.] Biologiyalıq túr-túrlilik hám ekosistema baylanıslarınıń áhmiyeti haqqındaǵı túsinigimiz artıp baratırǵanlıǵı sebepli, bul túrlerdiń huqıqıy qorǵalıwın kúsheytiw zárúrshiligi barǵan sayın aktual bolıp barmaqta. Zamanagóy ekologiyalıq nızamlardı reformalaw bul bahasız janzatlardıń aman qalıwı hám saqlanıwın támiyinlew ushın júdá zárúrli bolıp tabıladı. Siyrek hám joq bolıp ketiw qáwipi astında turǵan haywan túrleriniń azayıwı, birinshi náwbette, olardıń jasaw orınlarınıń zıyanlanıwı, brakonerlik hám klimat ózgeriwi sıyaqlı insan iskerligi menen baylanıslı. Bul háreketler biologiyalıq túr-túrliliktiń sezilerli dárejede joq bolıp ketiwine hám ekosistemalardıń buzılıwına alıp keldi, bul bolsa planeta jáne onıń xalqı ushın kútá úlken aqıbetlerge alıp keliwi múmkin bolǵan maqshqalalardı keltirip shıǵardı. Bul mashqalalardı sheshiw zárúr ekenligin seze otırıp, dúnya mámleketleri siyrek hám joq bolıp ketiw qáwpi astında turǵan haywanlar túrlerin qorǵaw ushın ekologiyalıq nızamshılıqtı qabılladı. Bul túrlerge qáwipler rawajlanıwı menen olardı qorǵaytuǵın nızamlar da ózgeriwi kerek. Zamanagóy ekologiyalıq 181 nızamshılıqtı reformalaw jańa máselelerge iykemlesiw hám jáne de nátiyjeli qorǵaw ilajların támiyinlew ushın zárúr. Búgingi kúnde Ózbekstannıń ulıwma biologiyalıq túr-túrliligi 27000 den artıq turdi quraydı.[1, 62 B.] Ózbekstan faunasıda omırtqalı haywanlardıń 706 túri ámeldegi, omırtqasız haywan túrleri bolsa 15 mıńnan aslam. Sońǵı on jıl dawamında tábiyaattan paydalanıwdıń kusheyiwi aqıbetinde, olardıń jasaw orınları hám sanı qısqardı, ayrımları bolsa pútkilley joq bolıp ketti. Qáwipsizlikke mútáj hám joǵalıp baratırǵan haywan túrlerinen Ózbekstannıń Qızıl kitabına kishi túrler menen birgelikte sútemiziwshilerdiń 30, quslardıń 52 túri, jer bawırlawshılardıń 21 túri, balıqlardıń 18 túri, saqıyna tárizli jawın qurtlarınıń 3 túri, mollyuskalarıń 15 túri hám buwın ayaqlılardıń 67 túri kiritilgen. Ekologiyalıq teń salmaqlılıq hám biologiyalıq túr-túrlilikti saqlawda siyrek hám joq bolıp ketiw qáwpi astında turǵan haywanlar túrleri zárúr ról oynaydı. Biraq, insan iskerligi nátiyjesinde olardıń populyaciyası tez azayıwı zárúrli sháralar kóriwdi talap etedi. Qorshaǵan-ortalıqtı qorǵawǵa baylanıslı nızamshılıq bul túrlerdi qorǵawdıń zárúrli quralı bolıp tabıladı. Házirgi waqıtta siyrek hám joq bolıp ketiw qáwpi astında turǵan haywanlar túrleri úlken ekonomikalıq áhmiyetke iye. Zamanagóy biotexnologiyalar kiyim-kenshek hám azıq-awqat sanaatı, farmacevtika sanaatı rawajlanıwına tásir kórsetetuǵın haywan shıǵındıları, kletkalar hám toqımalardan paydalanıw imkaniyatın beredi. Biraq, bul ekonomikalıq máptiń bar ekenligi haywanlar dúnyası teń salmaqlılıǵın saqlaw ushın jańa qáwiplerdi keltirip shıǵaradı, usınıń menen birge kem ushraytuǵın hám joq bolıp ketiw qáwipi astında turǵan haywanlar sanın kóbeytedi. Bul jaǵday kem ushraytuǵın hám joq bolıp ketiw qáwipi astında turǵan haywanlardı qorǵawdı nızamshılıq dárejesinde huqıqıy tártipke salıw zárúr ekenligin tastıyıqlaydı[3, 143-146.]. Kem ushraytuǵın hám joq bolıp ketiw qáwipi astında bolǵan haywan túrleri bul sanı sonsheli azayǵan haywan túrleri bolıp, egerde olardı qorǵawdıń sharaları kórilmese olardıń pútkilley joq bolıp ketiw qáwpi bar haywan túrleri esaplanadı. Kem ushraytuǵın hám joǵalıp baratırǵan haywanlar túrlerin saqlaw hám kóbeytiw maqsetinde hár bir mámleket olardı qorǵawǵa qaratılǵan arnawlı nızamlar qabıl etedi. Joqarıdaǵılardı inabatqa alǵan halda, hár bir mámleket haywan túrleriniń, sonday-aq joq bolıp ket