СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ОРГАНИЗАЦИИ РЕЗЕРВОВ ПО СОМНИТЕЛЬНЫМ ДОЛГАМ НА ОСНОВЕ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ

Аннотация

The article describes the procedure for improving the organization of reserve accounting of doubtful accounts receivable based on international financial reporting standards for accounts receivable, considered as a financial instrument in business entities. The diversity and complexity of financial instruments in financial markets around the world have increased dramatically in recent years. Accounting for financial instruments is a problem in practice, so it is desirable to widely use international standards. Keywords: contract, financial asset, financial liability, equity instrument, debt instrument, accounts receivable, doubtful accounts receivable. Кириш. Ҳозирги кунга келиб, У збекистон Республикасида ялпи ички маҳсулот ҳажми сезиларли даражада ошиб бормоқда, у з навбатида, давлат бюджетининг даромад қисми ҳам ошмоқда. Бу каби иқтисодии у згаришлар мамлакатда макроиқтисодии барқарорликка эришиш, пул-валюта ва ту лов интизоми мустаҳкамланиб боришига асос бу лмоқда. Нефът-газ саноати корхоналарининг молиявии барқарорлиги улар у ртасидаги дебиторлик ва кредиторлик қарзларининг у з вақтида бажарилиб борилишига бевосита боғлиқ. Бир корхонанинг бошқа ху жалик юритувчи субъектлар олдидаги дебиторлик ва кредиторлик қарзларининг бажарилмаи қолиши занжирсимон таъсирини юзага келтириб, жуда ку плаб корхоналарнинг молиявии ҳолатига ва охир-оқибатда мамлакат иқтисодие тига салбии таъсир ку рсатиши мумкин. Дебиторлик қарздорлик молиявии инструметлар таркибии қисми ҳисобланади. "У збекнефтгаз" АЖнинг ҳисоб сие сатида дебиторлик қарзига қуи идагича тариф берилган. Дебиторлик қарзлари – бу харидорларнинг е ки бошқа бизнес контрагентларининг компания олдидаги қу шма корхона шартномалари бу и ича тақдим этилган товарлар ва хизматлар учун пул ту лаш мажбуриятлари. Адабиётлар шарҳи. Молиявии инструментлар ҳисобини халқаро стандартлар асосида ташкил этиш тартиби хорижлик иқтисодчи олимлар илмии тадқиқотларни олиб боришган. Улар жумласига, Милова (2008) у тказилган тадқиқотлар асосида "Молиявии инструментга қуи идаги таърифи таклиф этган "Молиявии инструмент битим тарафлари у ртасида молиявии актив ва молиявии мажбурият (капитал восита) бир вақтнинг у зида паи до бу лишига олиб келадиган шартнома муносабатлари" деб таъриф келтиришган. Астахова (2013) у зининг илмии ишида "Молиявии инструментлар бу битимнинг бир иштирокчиси учун молиявии активнинг паи до бу лишига олиб келадиган молиявии рисклар билан бирга келадиган маблағлар ва молиявии шартномаларни бирлаштирган бухгалтерия тоифаси ва бошқаси учун молиявии мажбуриятлар е ки капитал воситаси" деб тариф берган. Татарко (2010) фикрича "Молиявии инструментларнинг аналитик ҳисобининг тизимли регистрларини юритиш, бизнинг фикримизча, ушбу тоифадаги бухгалтерия ҳисоби ва молиявии инструментлар турлари контекстида ташкил этилиши керак. Юқоридагилардан келиб чиқиб, "Қимматли қоғозлар" сче ти бу и ича аналитик бухгалтерия ҳисоби, “Бошқа молиявии активлар” сче ти бу и ича аналитик бухгалтерия 393 www.e-itt.uz II SON. 2024 ҳисоби ва “Ҳосилавии молиявии инструментлар” сче ти бу и ича аналитик ҳисобни юритиш таклиф этилган". Скляров (2005) у зининг илмии ишида молиявии инвестицияга шундаи таклиф киритган "Молиявии инвестициялар - иқтисодии самара олиш учун капитални молиявии активларга қу и иш". Ковале внинг (1995) фикрича “Молиявии таҳлил: капитални бошқариш. Инвестициялар танлаш. Ҳисобот таҳлили", унда қуи идаги таъриф берилган: "Энг умумии шаклда улар (молиявии инструментлар) қисқа муддатли ва узоқ муддатли инвестицияларнинг турли шаклларини у з ичига олади, улар билан савдо молия бозорларида амалга оширилади: акциядорлик ва қарз қимматли қоғозлари, депозитар тилхатлари, опционлар, варрантлар, форвард шартномалари, фючерслар ва своплар". Фелдман (2003) "Молиявии маҳсулот" ва "Молиявии инструмент" тушунчалприга қуи идагича тариф берган "Молиявии маҳсулот деганда бозор иштирокчилари у ртасида тегишли талаб ва таклифни келтириб чиқарадиган маълум бир истеъмол қии матини тушуниш таклиф этилади. Молиявии маҳсулотлар бозор иштирокчиларининг у заро таъсири натижасида уларга ҳуқуқии шакллар бериб, бозор аи ланмасида иштирок этувчи аниқ молиявии инструментлар шаклида у з ифодасини топади". Олима Мaвлянoвa (2020) фикрича "Шубҳaли қaрз - бу кoрхoнaнинг шaртнoмaдa бeлгилaнгaн муддaтлaрдa ту лaнмaгaн дeбитoрлик қaрздoрлиги бу либ тeгишли кaфoлaтлaр билaн тaъминлaнмaгaнлигидир". Тадқиқот методологияси. Мақолада таққослаш, анализ ва синтез, индукция ва дедукция, гуруҳлаш ва боша таҳлил усулларидан кенг фои даланилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Бухгaлтeрия ҳиcoбидa қaрздoрликни бaҳoлaш уcуллaри шубҳaли қaрз рeзeрв aниқлaш мaзмунигa acocлaнгaн. Мoлиявии ҳиcoбoтлaрдa oшкoр қилинaдигaн дeбитoрлик қaрзлaрининг бaъзи қиcмлaри унинг қии мaтини қaбул қилмaca, ҳaқиқии вaзиятни нoту ғри aкc эттириши мумкин. Шу бoиcдaн, ху жaлик юритувчи cубъeктлaр зaрaрни ҳиcoбгa oлишдa дaргумoн қaрзлaр бу и ичa рeзeрвлaр ярaтиш тaлaб қилинaди. Бундaи рeзeрвлaрни ярaтиш тaдбиркoрлик cубъeкти мoлиявии aҳвoлининг ҳaқиқии