ЭКОНОМИЧЕСКИЙ РОСТ УЗБЕКИСТАНА: ДИНАМИКА, ФАКТОРЫ И ПРОБЛЕМЫ

Аннотация

In this article, on the basis of the analysis of the economic growth dynamics of Uzbekistan and national economic sectors, factors that accelerate economic growth and slow it down are distinguished. Also, scientific and practical proposals aimed at ensuring the sustainable growth of the national economy have been developed. Keywords: economic growth, GDP, economic sectors, economic growth factors, economic growth slowing factors, innovations. 286 286-292 www.e-itt.uz II SON. 2024 Кириш. У збекистон у зининг бои мадании мероси ва муҳим табиии ресурслари билан Марказии Осие да стратегик у ринни эгаллаи ди. Республикамиз 1991-и илда мустақилликка эришганидан бери иқтисодии тараққие тда сезиларли муваффақиятларга эришди. Ушбу мақолада, биз, У збекистондаги иқтисодии у сишнинг асосии жиҳатларини таҳлил этиш орқали бу жарае нга е рдам берувчи омилларни ажратиб оламиз ҳамда келгуси тараққие т и у лида мамлакат олдида турган асосии вазифаларни е ритишга ҳаракат қиламиз. Адабиётлар шарҳи. Иқтисодии у сиш иқтисодии назария ва амалие тнинг асосии мавзуларидан биридир. У ку п жиҳатларни, жумладан, у сишга таъсир этувчи омилларни, унинг у лчовларини, жамият ва умуман иқтисодие тга таъсирини у з ичига олади. Ушбу шарҳда иқтисодии у сиш билан боғлиқ тадқиқотнинг асосии и у налишлари ку риб чиқилади. Иқтисодии у сиш турли назариялар призмаси орқали у рганилади: Классик назария: Адам Смит (2022) ва Давид Рикардо (2015) каби асосчилар ишлаб чиқариш омиллари сифатида капитал, меҳнат ва табиии ресурсларнинг аҳамиятини таъкидладилар. Смит эркин бозор ва рақобатнинг ролини таъкидлади. Неоклассик назария: Солоу ва Кобба (2020)иқтисодии у сиш капитал ту планиши, ишчи кучининг у сиши ва технологик у згаришлар билан белгиланадиган моделни таклиф қилди. Солоw модели у сишнинг асосии омили сифатида технологик тараққие тнинг ролига қаратилган. Эндоген у сиш назариялари: Пол Ромер (2006) ва Роберт Лукас (2013) каби иқтисодчилар томонидан ишлаб чиқилган ушбу назариялар инсон капитали, инновациялар ва институционал омилларнинг аҳамиятини таъкидлаи ди. Улар билим ва технологияга инвестиция киритиш барқарор иқтисодии у сишга олиб келиши мумкинлигини таъкидлаи дилар. Экологик муаммолар, ижтимоии тенгсизлик ва юзага келиши мумкин бу лган иқтисодии инқирозлар. Жозеф Стиглитс (2024) ва Амартия Сен (1999) каби муаллифларнинг асарлари ижтимоии ва экологик жиҳатларни ҳисобга олган ҳолда мувозанатли у сиш зарурати ҳақида саволлар туғдиради. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. У збекистон мустақилликка эришган дастлабки и илларда ку пчилик постсовет республикаларига хос бу лган иқтисодии қии инчиликларга дуч келди. Марказлаштирилган режали тизимдан бозор моделига у тиш ЯИМнинг кескин пасаи иши ва аҳоли турмуш даражасининг е монлашуви билан кечди. Аи нан шу даврдан бошлаб У збекистонда иқтисодие тни либераллаштириш ва инвестицион муҳитни яхшилашга қаратилган кенг қамровли иқтисодии ислоҳотлар бошланди. Хусусан, тадбиркорлик фаолиятини юритиш ва хорижии инвестицияларни жалб этиш учун қулаи шарт- шароитлар яратишга қаратилган қатор қонун ҳужжатлари қабул қилинди, муҳим институционал у згаришлар амалга оширилди ҳамда бу жарае н бугунги кунда ҳам давом этмоқда. Бу ислоҳотлар кеи инги и илларда барқарор иқтисодии у сишга замин яратди. У збекистон иқтисодие ти учта асосии тармоқ: саноат, қишлоқ ху жалиги ва хизмат ку рсатишга боғлиқ. Уларни алоҳида таҳлилига ту ҳталамиз. Қадимги иқтисодии ғоялардан тортиб физиократизм таълимотигача қишлоқ ху жалиги мамлакатлар иқтисодие тининг асосини ташкил этган. Хозирги кунда ҳам бир қатор мамлакатлар иқтисодие тида асосии тармоқ сифатида миллии иқтисодие тда салмоқли улуш эгаллаи ди. Мустақилликнинг дастлабки даврида У збекистон иқтисодие ти аграр-индустриал характерга эга бу либ, ЯИМда ушбу соҳанинг 33 фоизни ташкил этган ҳолда, 2023 и ил якунлари бу и ича ушбу ку рсаткич 24,3 фоизни ташкил 287 www.e-itt.uz II SON. 2024 этди28. Шу у ринда таъкидлаш лозимки қишлоқ, у рмон ва балиқ ху жалиги ишлаб чиқаришининг физик ҳажми мутассил у сиб борган вақтда ушбу соҳанинг ЯИМдаги улуши камаи иб бормоқда. Аммо шуни назарда тутиш лозимки, ушбу соҳанинг муҳимлиги унинг мамлакат озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаши билан белгиланади. 4,5 4,1 4 4 3,6 3,5 3,1 2,9 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 2019 2020 2021 2022 2023 1-расм. Қишлоқ, ўрмон ва балиқ хўжалигининг ўсиш суръатлари динамикаси Манба: Ўзбекистон Республика президенти ҳузурида статистика агентлиги маълумотлари асосида ишлаб чиқилди. Су нгги и илларда қишлоқ, у рмон ва балиқ ху жалигининг у сиши нисбатан барқарорлик динамикасини намои иш этиши билан бирга, мамлакат ЯИМ у сишидан паст ку рсаткичга эга бу лиши кузатилмоқда. Шу билан бирга аи нан пандемия шароитида ушбу соҳагина нисбатан юқори у сишга эга бу лди. У збекистон қишлоқ ху жалигида катта улушни пахта, мева ва сабзавотлар каби юқори сифатли маҳсулотлар эгаллаи ди. Бироқ, қишлоқ ху жалигидаги таркибии муаммолар, жумладан, иқлим шароитига боғлиқлик ва янада самарали ишлаб чиқариш технологияларини жории этиш зарурати янгиланишга интилмо