ПРИМЕНЕНИЕ ФЕРМЕНТОВ В БИОТЕХНОЛОГИИ И ГЕННОЙ ИНЖЕНЕРИИ

Аннотация

This article is dedicated to the study of enzymes and their involvement in various technologies. It analyzes the biochemical properties of enzymes and their applications in the food, pharmaceutical, chemical industries, as well as in medicine and ecology. Additionally, the significance of enzymes in biotechnology and genetic engineering, along with their role in creating new industrial opportunities, is examined. This work aims to highlight the current importance of technological solutions related to enzymes and explore their future development directions. Keywords: substrate, denaturation, recombinant DNA, gene therapy, metabolic engineering, active site, catalyst. Annotatsiya: Mazkur maqola fermentlar va ularning ishtirokidagi texnologiyalarni o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda fermentlarning biologik-kimyoviy xususiyatlari, ularning oziq-ovqat, farmatsevtika, 192 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(9) kimyo sanoatlari hamda tibbiyot va ekologiyadagi qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Shuningdek, fermentlarning biotexnologiya va gen muhandisligidagi ahamiyati, ularning sanoatda yangi imkoniyatlarni yaratishdagi roli ko‘rib chiqiladi. Ushbu ish fermentlar bilan bog‘liq texnologik yechimlarning hozirgi kundagi ahamiyati va kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini yoritishga qaratilgan. Kalit so‘zlar: substrat, denaturatsiya, rekombinant DNK, gen terapiyasi, metobolik injineriya, faol nuqta, katalizator. Аннотация: Данная статья посвящена изучению ферментов и технологий, в которых они участвуют. В ней анализируются биологические и химические свойства ферментов, их применение в пищевой, фармацевтической, химической промышленности, а также в медицине и экологии. Также рассматривается значение ферментов в биотехнологии и генной инженерии, их роль в создании новых возможностей для промышленности. Работа направлена на освещение актуальности технологических решений, связанных с ферментами, и направлений их дальнейшего развития в будущем. Ключевые слова: субстрат, денатурация, рекомбинантная ДНК, генная терапия, метаболическая инженерия, активный центр, катализатор. Language: Uzbek Citation: Tokhtaboyeva, F., Khamidullayeva, N., Erkinova, R., & Shavkatbekova, M. (2024). APPLICATION OF ENZYMES IN BIOTECHNOLOGY AND GENETIC ENGINEERING. Universal International Scientific Journal, 1(9), 192–195. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1389 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.1456506 Fermentlar katalizatorlar boʻlib, odatda Fermentning faolligiga turli xil omillar – ular oqsil, baʼzida RNK molekulalari ham harorat, pH va konsentratsiya taʼsir qilishi boʻlishi mumkin. Fermentlar reaksiya sodir mumkin.[2] boʻlishi uchun kerakli energiya miqdori – Fermentlar oʻziga xos temperatura va pH aktivlanish energiyasini pasaytiradi. Ular buni koʻrsatkichlarida oʻz funksiyasini bajara oladi. substratga yopishish va reaksiyani unumliroq Agar koʻrsatkichlar ushbu optimal darajadan qilish orqali amalga oshiradi.[1] ortsa yoki kamaysa, ferment substratga Fermentning substratga birikuvchi qismi birikish qobiliyatini yoʻqotadi. Harorat: faol nuqta deb ataladi. Bu holatda ferment haroratning ortishi reaksiya tezligini oshiradi, tuzilishini biroz oʻzgartiradi va tushishi esa reaksiyani sekinlashtiradi. Lekin ferment/substrat kompleksini hosil qiladi. oʻta yuqori haroratlarda fermentlar oʻz 193 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(9) tuzilishini oʻzgartiradi (denaturatsiyaga ushbu yo‘nalishlardagi asosiy vazifalari uchraydi) va faoliyatini toʻxtatadi. pH: har bir kengroq bayon etiladi. ferment oʻzining optimal pH koʻrsatkichiga 1. Rekombinant DNK texnologiyasida ega. Ushbu koʻrsatkichning oʻzgarishi ferment fermentlar. Restriktaza fermentlari: Bu faolligini pasaytiradi. pH ning yuqori fermentlar DNK molekulalarini ma'lum koʻrsatkichlarida fermentlar denaturatsiyaga nukleotid ketma-ketligida kesib tashlaydi. uchrashi mumkin.[1] Ular yangi genlarni ajratib olish va boshqa Ferment konsentratsiyasi: Ferment organizmlarga kiritish uchun ishlatiladi. konsentratsiyasini oshirish uning substratga Masalan, bakteriyalarda insulin ishlab birikishini oshiradi va bu reaksiya tezligini chiqaruvchi genni joylashtirishda oshiradi. Hamma substrat birikkandan keyin restriktazalar qo‘llaniladi. reaksiya tezligi oshishdan toʻxtaydi, chunki Ligaza fermentlari: DNK zanjirlarini ortiqcha ferment birikishi uchun ortiqcha birlashtirishda ishlatiladi. Bu jarayon yangi substrat qolmaydi.[2] genetik kombinatsiyalar yaratishda muhim Substrat konsentratsiyasi: Substrat ahamiyatga ega.[4] konsentratsiyasini oshirish ham reaksiyaning 2. Polimeraza zanjir reaksiyasi (PZR). tezligini maʼlum miqdorda oshiradi. Hamma DNKni minglab nusxalarda ko‘paytirish fermentlar substratga birikib boʻlgandan soʻng imkonini beradi. Bu jarayonda Taq- reaksiya maʼlum miqdorda oshadi, lekin har polimeraza kabi termostabil fermentlar qanday ortiqcha substrat miqdorining ortishi qo‘llaniladi. reaksiya tezli