NUTQ VA TILNING RIVOJLANISHIDA LOGOPEDIYANING O‘RNI

Аннотация

Speech and language development are an important part of a person's psychological and physical health. Through speech, people have the opportunity to exchange ideas with each other, to understand each other, and to form a worldview. The correct development of speech and language is the basis for a person's logical thinking, communicative abilities, and success in self-expression. Speech development is a complex process, and incorrect or delayed development of this process can lead to various speech and language problems. In such cases, speech therapy comes to the rescue. Keywords: Speech, language development, speech therapy, communicative, children. РОЛЬ ЛОГОПЕДИКИ В РАЗВИТИИ РЕЧИ И ЯЗЫКА Аннотация. Речевое и языковое развитие является важной частью психологического и физического здоровья человека. Посредством речи люди имеют возможность обмениваться идеями друг с другом, понимать друг друга и формировать мировоззрение. Правильное развитие речи и языка – основа логического мышления, коммуникативных способностей человека, успеха в самовыражении. Речевое развитие – сложный процесс, неправильное или запоздалое развитие этого процесса может привести к различным речевым и языковым проблемам. В таких случаях на помощь приходит логопед. Ключевые слова: Речь, речевое развитие, логопедия, коммуникативность, дети. Logopediya — bu nutq va til rivojlanishining buzilishlarini tahlil qiluvchi, ularni tuzatish, yaxshilash uchun maxsus texnikalar va metodlar ishlab chiqadigan fan va amaliyot sohasidir. Logopediyaning o‘rni nutq va til rivojlanishida alohida ahamiyatga ega. 764 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Nutq va til rivojlanishi: umumiy tushuncha Nutq va tilning rivojlanishi insonning erta bolalik davrida boshlanadi va butun hayoti davomida davom etadi. Nutq bolada ongli ravishda o‘zlashtirilgan til tizimi orqali yuzaga keladi. Bolaning nutq rivojlanishi, uning psixologik, jismoniy va ijtimoiy holatiga bog‘liq. Nutq va tilning rivojlanishi bir nechta bosqichlardan o‘tadi.  Birinchi bosqich (yangi tug‘ilgan chaqaloqdan 6 oygacha) — bu davrda bolalar faqat ovoz chiqarishadi, lekin hech qanday ma'lumotli tilga ega bo‘lmaydilar. Bu davrda chaqaloqning nutqi fiziologik rivojlanishga muvofiq bo‘ladi.  Ikkinchi bosqich (6 oydan 1,5 yoshgacha) — bu davrda bolalar o‘z ehtiyojlarini bildirish uchun turli xil tovushlar chiqaradilar. Ular so‘zlar va oddiy iboralarni o‘zlashtira boshlaydilar.  Uchinchi bosqich (1,5 yoshdan 3 yoshgacha) — bu davrda bolalar ko‘proq so‘zlarni eshitishadi va ulardan mustaqil ravishda iboralar tuzishni o‘rganadilar. Bu davrda grammatika va so‘z boyligini o‘rganish boshlanadi.  To‘rtinchi bosqich (3 yoshdan 7 yoshgacha) — bu davrda tilning rivojlanishi ancha tezlashadi. Bolalar murakkab grammatik qurilmalarni o‘zlashtirishadi va o‘z fikrlarini aniq ifodalay olishadi. Nutq va til rivojlanishining kechikishi yoki buzilishi bolalarda turli xil muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu holatlar logopediya mutaxassislarining e'tiborini talab qiladi. Logopediya: tushuncha va maqsadlar Logopediya — bu nutq va tilning rivojlanishi, strukturasi va funksiyalaridagi buzilishlarni tahlil qilish, diagnostika qilish va tuzatish bilan shug‘ullanuvchi ilmiy soha. Logopediya nafaqat bolalar, balki kattalar uchun ham ahamiyatli hisoblanadi, chunki kattalarda ham turli xil nutq va til muammolari uchraydi. Logopediya quyidagi maqsadlarni amalga oshiradi: 1. Nutq va til buzilishlarini aniqlash: Logoped mutaxassislari bolalardagi yoki kattalardagi nutq muammolarini tashxis qilishadi. Bu jarayonning asosiy bosqichi bo‘lib, mutaxassislar maxsus testlar va usullar yordamida buzilishlarni aniqlaydilar. 2. Muammolarni tuzatish: Nutq va til buzilishlarini tuzatish uchun logopedlar maxsus mashqlar va usullarni qo‘llaydilar. Bunga fonetik, leksik, grammatik va semantik buzilishlarni tuzatish kiradi. 3. Nutq rivojlanishiga yordam berish: Logopediya bolalarning til rivojlanishini kuzatib borish, ularni nutqni to‘g‘ri o‘zlashtirishga yordam berish uchun maxsus metodlarni qo‘llashni o‘z ichiga oladi. 765 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 4. Reabilitatsiya va oldini olish: Nutq va til buzilishlari oldini olish va ularni davolash logopediyaning yana bir muhim jihati hisoblanadi. Logopediya va nutq rivojlanishi: o‘zaro aloqalar Logopediya, ayniqsa, bolalar uchun nutq va til rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashda katta ahamiyatga ega. Logopedlar bolalardagi nutq va til rivojlanishining kechikishini yoki buzilishlarini aniqlash va tuzatish orqali ularning muvaffaqiyatli kommunikativ qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Nutq rivojlanishida logopediyaning o‘rni quyidagi jihatlarda ko‘rinadi:  Fonetik rivojlanish: Logopediya bolalardagi fonetik buzilishlarni tuzatishda muhim rol o‘ynaydi. Fonetik buzilishlar so‘zlarni noto‘g‘ri talaffuz qilish, tovushlarni aralashtirib aytish, tovushlarni o‘tkazib yuborish kabi muammolarni o‘z ichiga oladi. Logoped yordamida bola bu tovushlarni to‘g‘r