O’BEKISTONDA VA CHET MAMLAKATLARIDA ERTA NIKOH SABABLARI HAMDA CHORALARI

Аннотация

This article covers the negative consequences of early marriage among young people, statistics of early marriage in Uzbekistan and other countries. Keywords: young people, early marriage, kodex, family, organization, divorce. РАНЬШЕ В УЗВЕКИСТАНЕ И ЗА РАБЕЖОМ ПРИЧИНЫ И СРЕДСТВА БРАКА Аннотация. Вданной статиье описаны негативные последствия ранних брвков среди молодежи и статистика ранних браков в Узбекистане и других странах. Ключевые слова: Молодеж, ранние браки, кодекс, семья, оргонизатция, решение. Erta turmush qurish-balog’at yoshiga yetmagan, o’smirlik davrida, jinsiy tomonlama to’liq shakillanmagan yigit -qizlarning turmush qurishi hisoblanadi. Nikoh- bu erkak bilan ayol o’rtasidagi muayyan ittifoq va bu ittifoqning jamiyat, davlat tomonidan tan olinishi va ma’qullanishining tarixiy shakli hisoblanadi. O’zbekiston Respublikasining birinchi prezidenti Islom Abdug’aniyevich Karimov ta’kidlaganlaridek: “oila hayot adabiyligi, avlodlar davomiyligini ta’minlaydigan, xalqimizning muqaddas urf-odatlari sayqal topadigan, kelajak avlod kamolotiga bevosita ta’sir ko’rsatadigan tarbiya o’chog’idir”[1]. Nikoh uchun talab qilinadigan yosh va boshqa shartlar har bir mamlakatda bir-biridan faqr qiladi, lekin qoida tariqasida, yosh 18 yoshdan boshlab belgilaniladi. Aksariyat mamlakatlar ota- onalarning roziligi yoki sud ruhxsati bilan oldindan belgilangan yoshda turmush qurishga ruxsat beradi, ba’zi mamlakatlarda esa agar qiz homilador bo’lsa, yoshlarga turmush qurishga ruxsat beriladi. Ko’pgina rivojlanayotgan mamlakatlarda nikoh uchun qonuniy yosh chegaralari faqat ko’rsatmalarda belgilab qo’yilgan [2]. 805 Dekabr, 2024-Yil JSSTning 2012-yil 65 sessiyasida “O’smir yoshdagi homiladorlik va ularning salbiy oqibatlari “to’g’risida seminar o’tkazildi. Erta turmush qurish muammolari ko’rib chiqildi. Unga ko’ra jahonning rivojlangan va rivojlanib borayotgan davlatlar aholisining turmush darajasi,ularda xotin-qizlarga ko’rsatilayotgan tabiiy yordam,turmush qurishning yosh chegarasi belgilab berilgan.Shuningdek mazkur tashkilot tomonidan erta turmush qurish va uning salbiy oqibatlari haqida ma’lumotlar asosida ish olib borishadi[3]. 1998 – yil 30- aprelda Oliy Majlis tomonidan O’zbekiston Respublikasining oila kodeksi tasdiqlandi. Oila bilan bog’liq 50 ga yaqin qonun 90 ga yaqin farmon,qaror va farmoyishlar qabul qilingan[4]. Konstitutsiyamizda nikoh bo’yicha qarorlar juda ko’p. O’zbekistonda erta nikohning tarqalishini baholash yuqori ko’rsatgichlar (37,3%)ni tashkil etadi,bu faqat ayrim hududlarda (16,8%)yoki alohida hollarda(1,5%)sodir bo’lishi mumkin.So’rov natijasida ma’lum bo’lishicha ,oila ajralishlarning eng ko’p sabablari turmush o’rtoqlar uchun pul yetishmasligi ,respondentlarning fikriga ko’ra,ko’pincha ajralishga olib keladigan yana bir muammo – bu alohida uy-joy yetishmasligi[5]. Albatta erta nikohning salbiy tomonlari ham bor. Ma’lumotlar erta turmush qurish oqibatida homiladorlik bilan bog’liq sabablarga ko’ra onaning umrbod o’limi xavfini aks ettiradi. Erta turmush qurish oqibatida oilada mavjud bo’ladigan muammolar yechimini to’g’ri va maqsadli hal etishda qiynaladilar. Farzandlar tarbiyasida tajribasizliklari sababli muammolar yuzaga keladi .Erta turmush qurish oqibatida o’z tengdoshlari kabi hayot go’zalligidan to’liq bahramand bo’la olmaydilar[6]. Erta turmush qurishning salbiy oqibatlari orasida eng keng tarqalgan muammolardan quyidagilar qayd etiladi: ajrashgandan keyin ona sobiq erining yordamisiz ko’pincha Bolani yolg’iz o’zi tarbiyalaydi -42%, tez-tez ajralishlar -38%, qiyin moliyaviy va uy-joy holatida yashamoq -27%, ruhiy buzulishlar -13%.