ИНВЕСТИЦИЯ ЛОЙИҲАЛАРИНИ БОШҚАРИШ ЖАРАЁНЛАРИ

Аннотация

Ушбу илмий мақолада инвестицион лойиҳаларнинг хусусиятлари, мақсади, таркиби ва мазмунини, тузилиши келтирилган. Корхона даражасида инвестицияларни бошқаришнинг босқичлари кенг ёритиб берилган. Профессионал лойиҳаларни бошқаришни ривожлантиришда халқаро ва миллий профессионал уюшмаларнинг роли, методологияси, мақсадлари ва уларга эришиш учун бир қатор функциялари келтириб ўтилган. Калит сўз: инвестиция, инвестицион лойиҳа, лойиҳа бошқаруви, лойиҳа хусусиятлари, профессионал уюшмалар, функциялар. Инвестицион лойиҳаларни бошқариш ҳар қандай мамлакат иқтисодиётида муҳим рол ўйнайди. Инвестициялар кўп жиҳатдан давлатнинг иқтисодий ўсишини, аҳоли бандлигини белгилайди ва жамиятнинг иқтисодий ривожланиши асос бўлган пойдеворнинг муҳим элементидир. Шунинг учун инвестицияларни самарали амалга ошириш билан боғлиқ муаммо, айниқса, ҳозирги даврда бозор муносабатлари субъектларини бирлаштириш ва мулкни қайта тақсимлаш жиддий эътиборга лойиқдир . “Инвестиция лойиҳа концепцияси”нинг мавжуд таърифларини таҳлил қилиш. Инвестиция лойиҳанинг хусусиятлари: • тизимларни ўзгартириш лойиҳалар натижасидир; • мақсад вақт билан чекланган; • бюджетнинг мавжудлиги; • чекланган ресурслар; • янгилик ва ўзига хослик; • мураккаблик; • махсус ташкилот; • чегаралаш. Яна бир манбаларга кўра инвестиция лойиҳанинг асосий хусусиятлари: Белгиланган мақсадларга эришиш учун йўналтириш. Лойиҳанинг якуний мақсадининг аниқ ифодаси, оралиқ ўзаро боғлиқ мақсадларни тўғри шакллантириш шарти билан уни муваффақиятли амалга оширишга ёрдам 23 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference беради. Лойиҳани амалга ошириш мақсадларга энг қуйи даражадан энг юқори даражага, яъни якуний мақсадга эришишга изчил эришишни англатади. Ўзаро боғлиқ фаолиятнинг мувофиқлаштирилган бажарилиши. Баъзи ҳаракатлар параллел равишда бажарилиши керак, бошқалари - кетма-кет ва уларни бажариш тартибининг ҳар қандай бузилиши умуман лойиҳани хавф остига қўйиши мумкин. Вақт чеклови. Лойиҳалар маълум вақт оралиғида (қоида тариқасида, у олдиндан белгиланади) имкон қадар аниқ, бошланиши ва охири кўрсатилган ҳолда амалга оширилади. Ўзига хослик. Ҳар бир лойиҳанинг ўзига хос хусусиятлари ва хусусиятлари мавжуд. Бир хил тадбирларни амалга оширишни назарда тутса ҳам, бир хил лойиҳалар мавжуд эмас. Лойиҳанинг ўзига хослиги қанчалик катта бўлса, ноаниқлик шунчалик юқори бўлади ва лойиҳани режалаштириш ва бошқариш шунчалик қийин бўлади. Хорижий адабиётларни ўрганишда хилма хилликни таҳлил қилишда инвестиция лойиҳанинг асосий хусусиятлари: 1. Инвестиция лойиҳанинг мақсади. Янги маҳсулот ёки хизматларни тавсифлайди. Инвестиция лойиҳани амалга ошириш натижасида истеъмолчи олади; 2. Инвестиция лойиҳа қиймати. Инвестиция лойиҳани бажариш учун зарур бўлган тахминий харажатлар; 3. Инвестиция лойиҳанинг иш ҳажми. Инвестиция лойиҳа ишининг миқдорий кўрсаткичлари; 4. Инвестиция лойиҳани амалга ошириш муддатлари. (бошланиши, тугаши, давомийлиги); 5. Инвестиция лойиҳа ресурси. Инвестиция лойиҳани амалга ошириш учун зарур бўлган ресурслар (ускуналар, материаллар, ходимлар, дастурий таъминот, ишлаб чиқариш объектлари); 6. Инвестиция лойиҳа ижрочилари. Инвестиция лойиҳани амалга оширишда иштирок этувчи мутахассислар ва ташкилотлар, уларнинг миқдорий тавсифлари, таркиби ва малакаси; 7. Инвестиция лойиҳа хавфи. Инвестиция лойиҳадаги хавфли ҳодисаларни, уларни амалга ошириш эҳтимолини ва уларнинг лойиҳага таъсиридан зарарни аниқлаш. 24 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Инвестиция лойиҳанинг мақсади - муайян чекловлар ва қўллаб-қувватлаш шартлари остида инвестиция лойиҳани энг муваффақиятли амалга оширишнинг аниқ ўлчанадиган натижасидир. Инвестиция лойиҳанинг мақсадлари, таркиби ва мазмунини, уни муваффақиятли амалга оширишни аниқлаш ва тушуниш учун лойиҳанинг тузилишини аниқлаш керак. Унинг энг муҳим элементларига қуйидагилар киради: 1. Мақсадлар ва натижалар дарахти. 2. Лойиҳа бюджети. 3. Вақт ва ижрочилар бўйича ишларни тақсимлаш матритсаси. 4. Лойиҳанинг тармоқ модели. 5. Хатарларни тақсимлаш ва минималлаштириш матритсаси. 6. Ресурслар жадвали. 7. Лойиҳани молиялаштириш жадвали. 8. Масъулиятни тақсимлаш матритсаси. 9. Шартномаларнинг таркибий парчаланиши. 10. Лойиҳани ташкил этишнинг структуравий модели. Инвестиция лойиҳанинг тузилишига қўйиладиган асосий талаб даражалар бўйича структуранинг элементларини тафсилотлаш. Ҳар бир компанияга хос бўлган турли даражадаги инвестиция фаолияти. Бу тижорат ташкилоти фаолиятининг энг муҳим жиҳатларидан биридир. Инвестицияларга эҳтиёж пайдо бўлишининг сабаби – мавжуд моддий- техника базасини модернизация қилиш, ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш ва янги фаолият турларини ўзлаштиришдир. Узоқ муддатли моддий ва молиявий активларга инвестиция киритиш билан боғлиқ инвестиция жараёнларини бошқариш молиявий менежментнинг энг муҳим ва мураккаб қисмидир. Ушбу соҳада қабул қилинган қарорлар узоқ муддатга мўлжалланган ва қоида тариқасида: • компаниянинг келажакдаги ривожлани