KOʻP MAQSADLI SURKOV MOYLARINI OLISHDA QOʻLLANILADIGAN QOʻNDIRMANING MAQSADI

Аннотация

Ushbu tezisda koʻp maqsadli surkov moylarini olishda qoʻllaniladigan qoʻndirmaning maqsadi, uning oʻziga xos xususiyatlari yoritilgan. Kalit soʻzlar. Qoʻndirmalar, fosfirlash, sulfirlash, oksidlanish, ishqalanish. Qoʻndirmalar, murakkab kimyoviy birikma boʻlib molekulasining tarkibida alkilfenollar, oltingugurt, fosfor, O , N metallar (Ca, Mg, Zn) kiradi [1]. 2 2 Qoʻndirmani molekulyasining tarkibiga koʻpincha geteroatomlar murakkab gruppachalar koʻrinishda, masalan: ksantagenat ( 1) va ditiofosfat (II) holida kiradi [2]. Qoʻndirmalarni ishlab chiqarish koʻp bosqichli organiq sintez jarayoni yordamida olib boriladi. Sintez jarayonida koʻpincha shunday oraliq stadiyalar: alkillash, fosfirlash, oltingugurtlash, sulfirlash, karboksillash, xlorlash, kondensatsiya, polimerlash olib boriladi. Asosiy stadiyalardan tashqari yordamchi jarayonlar harn olib boriladi, masalan: oraliq moddalarni reaksiyaga kirishmagan moddalardan ajratish, neytrallash, quritish, katalizator va erituvchilardan tozalash va hokazolar [3]. Qoʻndirmalami ishlab chiqishda xomashyo sifatida alkilfenollar, sulfokislotalar, olefinlar, xlorlashtirilgan parafinlar, naftalin, serny angidrid, pyatisernisty fosfor, uglekisliy gaz, gidrat okisbariy, gjdrookis kalsiy, organiq kislotalar, spirtlar va boshqa moddalar, erituvchilar sifatida benzin, benzol, toluol, har xil spirtlar, kerosin, suv ishlatiladi. Masalan: kulsiz ishqoriy suksinimid qoʻndirma ikki bosqichda olinadi. I — bosqichda alkenil yantar angidrid malein angidridga poliolefinni biriktirib olinadi. 49 U yerda R- polialkelen (M = 300-3000), masalan: polietilen, polipropilen, poliizobutilen qoldigʻi stirol va izobutilennni sopolimerlari II — bosqichda alkilantar angidridi aminlar bilan reaksiyaga kirishib alkenilantar kislotani imidi — alkenilsuksinimid hosil qiladi [4]. Neftdan olinadigan moylarning asosiy vazifasi har xil mexanizmlarni harakatdagi qattiq yuzalari oʻrtasidagi ishqalanishni kamaytirishdir. Surkov moylari metali yuzalardagi ishqalanishni yopishqoq suyuqlik qatlamlari orasidagi ishqalanishga almashtiradi. Ishqalanayotgan materialni yuzasidagi 36 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference molekulani moy molekulasi bilan yopishqoqlik kuchi moy molekulalarini bir-biri bilan bogʻlanish kuchiga nisbatan kattadir. Shuning uchun metal yuzasida moyning mustahkam qatlami hosil boiadi [5]. Yaxshi surkov moylari energiya xarajatlarini keskin kamaytiradi. Surkov moylarining asosiy tavsifi ularning yopishqoqligidir. Mexanizmlarni ishlash sharoitiga qarab yopishqoqlikka boʻlgan talab turlichadir. Masalan, yengil distillât industrial moyning yopishqoqligi 4—85 mm2/C. (50°Cda). Par mashinalarida ishlatiluvchi qoldiq moylarniki 60—70 mm2/C. Motor moylari yuqori haroratda suyulib ketmasligi kerak, sovuq haroratda qotib qolmasligi kerak [6]. Motor moylaring tozalash jarayonida deasfaltizatsiya va deparafmizatsiya qilingani uchun, ularni qovushqoqlik xususiyatlari politsiklik naftenli, aromatik va gibrid parafm-naften-aromatik uglevodorodlarni molekulyar massasi va tuzilishiga bogʻliq [7]. Moyda har xil oksidlanish mahsulotlarini yigʻilib qolishi zararli oqibatlarga olib keladi: Past molekulali kislotalar metallarni tez zanglatadi. Yuqori molekulali kislotalar kislorod va suv ishtirokida shu sharoitda hosil boʻlgan ternir gidrookis bilan reaksiyaga kirishadi: Fosforli ishqalanishga qarshi qoʻndirma DF—II. Bu qoʻndirma 8-bosqichda olinadi 1. Izobutil spirt P S bilan reaksiyaga kirishib diizobutilfosfor kislotasi 2 5 olinadi va mineral moy bilan suyultiriladi. 2. Izooktil spirt P S bilan fosforlanib diazooktilditiofosfor kislota olinadi va 2 5 mineral moy bilan suyultiriladi. 3. Reaksiya natijasida hosil boʻlgan mahsulotlami mexanik aralashmalardan, reaksiyaga kirishmagan P S va smolalardan filtrlash yoʻli 2 5 bilan ajratiladi. 4. Dialkilditiofosfor kislotasining aralashmasi sink oksidi bilan neytrallanadi. 5. Neytrallangan mahsulotni erituvchilar bilan suyultirish va sentrofugirlash. 6. Qayta sentrofugirlash yoki filtrlash. 7. Erituvchini haydab olish va mineral moy quyish. 8 . Idishlarga solib tovar mahsulot holatiga keltirish. Izobutil spirti nasos N —1 orqali oʻlchagich N—1 dan reaktor R-l ga beriladi. Shu bilan bir vaqtda M—1 apparatida P S - ni mineral moydagi 2 5 aralashmasi tayyorlanadi. Izooktil spirt reaktor R—2 ga E—2 dan beriladi. 37 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Spirtlar reaktorda 60°C gacha, P S ni suspenziyasi 80°C qizdiriladi va R—1 va 2 5 R—2 reaktorlarda 40—60 minut aralashtiriladi. Keyingi 20 minut davomida harorat 90-95°C gacha qizdiriladi, 30 minut davomida ushlab turiladi va 35°C gacha sovutiladi. Rasm. DF – 11 qoʻndirmaning olinish texnologiyasi Qoʻndirmalar koʻp maqsadli moylash moylarini ishlab chiqarishda muhim rol oʻynaydi. Ular yogʻlarni qoʻshimcha xususiyatlar bilan boyitadi, ularning ish faoliyatini yaxshilaydi va turli xil uskunalar uchun optimal him