ЁШЛАРНИ РАДИКАЛИЗМ ВА ЭКСТРЕМИЗМ ҒОЯЛАРИДАН АСРАШ – ДАВР ТАЛАБИ

Аннотация

Мақолада Ўзбекистонда экстремизм ва терроризмга қарши курашишнинг ҳуқуқий асослари таҳлил қилинади. Мамлакатимиз ҳуқуқий тизими ва халқаро қонунчиликка кўра, экстремизм ва терроризм жиноят ҳисобланиб, уларнинг олдини олиш ва уларга қарши курашиш муҳим вазифалардан биридир. Мақолада экстремизм ва терроризмга қарши курашнинг ҳуқуқий асослари, уларнинг тарқалишига қарши курашиш стратегиялари, шунингдек, ёшлар орасида экстремизм ва терроризмнинг олдини олиш бўйича таклифлар баён этилган. Калит сўзлар: Экстремизм, терроризм, ҳуқуқий асослар, олдини олиш, профилактика, ёшлар, жамият, Ўзбекистон. Экстремизм ва терроризм XXI асрга келиб, энг хавфли ижтимоий иллатлардан бирига айланди. Экстремизм бағрикенглик, ранг-баранглик ва ҳамфикрликни рад этиши билан мамлакат тараққиёти ва фуқаролар ҳамжиҳатлигига раҳна солмоқда. Бугунги глобаллашув даврида радикализм ва экстремистик ғояларнинг дунё бўйлаб тарқалиши янада авж олаётганлиги, бутун инсоният, айниқса, ёшлар онги ва қалбига бўлган салбий таъсири ҳам ортиб бормоқда. Экстремистик ташкилотларнинг аъзолари Интернет жаҳон ахборот тармоғидан фойдаланиб дин ниқоби остида ёшларимизни зўравонликка, миллий ўзлик ва оилавий қадриятларни тан олмасликка ундаш орқали жамиятда муросасизлик, бузғунчилик ва радикал қарашларнинг тарқалишига сабаб бўлмоқда. Жамиятда ижтимоий онгнинг ўзгариши билан ижтимоий муносабатлар ҳам ривожланиб боради. Жамият ва унинг ҳолати аслида инсон онгининг инъикоси. Фуқаролар қандай эзгу амаллар маърифати билан қуролланган бўлса, ана шу руҳий қудрат истакларининг ҳосиласини олади. Бу жараён улкан тўлқин сифатида миллатнинг муштарак мақсадларида намоён бўлади. Тарихга назар ташлайдиган бўлсак кишилик жамиятининг ривожланиши, табиат ва атроф муҳитни ўрганиш, улар билан мулоқотга кириш ҳамда уларни инсон манфаатига мувофиқлаштириш барча даврларда муҳим омиллардан бир бўлиб, бу борада турли қараш ва назариялар шаклланган. Бу жараён индивидуалликни касб этиб, ностандарт кўринишни ўзида акс эттирган 59 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference ҳолда оддий одамдан тортиб олимларнинг ёндашувларида ностандартлик, қарама-қаршилик ва зиддиятли фикр-мулоҳазаларни юзага келишига асос бўлган ҳолда тараққиёт томон инсониятни йўналтирган омил ҳисобланади. Шу нуқтаи назардан олиб қарайдиган бўлсак, ностандарт тафаккур тарзи инсон табиатига хос бўлиб, инсон ўз ҳаётида ижодкорлик билан дуч келади ва унинг қайсидир жиҳатини ўзгартиришда, янги бир даврни бошланишига, ҳар бир шахснинг ўзига хос хислатлари ва фазилатлари асосий ўринни эгаллайди. Инсон дунёга келиши билан бирор ғоянинг таъсирида бўлмайди. У ўзлигини англаб, атрофни идрок этишни бошлагандан жамиятдаги таъсирлар, ҳаётидаги маънавий бўшлиқлар сабаб радикал ва экстремистик ғоялар таъсирига тушади. Бунда шахс ўзининг шу каби ғоялар таъсирига тушган ҳолатини англамайди ва ғоялар таъсирида тушунган қарашларини тўғри деб билади. Бу эса шахснинг радикал ғоялар таъсиридан чиқариш жараёнини қийнлаштиради. Шу сабабли муқаддас динимизда қораланган, қадриятларимизга зид бўлган ва анъаналаримиз қабул қилмайдиган радикализм, экстремизм ва терроризм каби иллатлардан ёшларимизни асраш, уларнинг тарқалишига хизмат қилаётган ҳар қандай фаолиятга чек қўйиш юзасидан чора-тадбирларни белгилаш, бу борада миллий ва халқаро тажрибалардан фойдаланиш давлатимиз сиёсатининг муҳим йўналишларидан ҳисобланади. Республикамизда сўнгги йилларда экстремизм ва терроризмга қарши маърифий йўл билан кураш олиб боришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу йўлда аҳолининг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш, экстремистик оқимлар сафига адашиб кириб қолган, қўли қонга ботмаган ва қилган ишидан чин дилдан пушаймон бўлганларга нисабатан кечиримлилик сиёсатини олиб бориш, ёш авлодни турли бузғунчи оқимлар сафига кириб қолишларининг олдини олиш бўйича мунтазам тарғибот ишларини олиб бориш долзарб вазифалардан бирисифатида белгиланган. Ислом дини ниқоби остида фаолият кўрсатаётган экстремистик оқимлар муайян даврда устувор бўлган кўплаб омиллар, турли жараёнларнинг ўзаро таъсирлашуви натижасида пайдо бўлган деб тушуниш мумкин. Дин ниқоби остида пайдо бўлган экстремистик ҳаракатларнинг ғоявий илдизлари ислом тарихининг биринчи асрига бориб тақалишини кўрсатади. Республикамиз биринчи Президенти “Асримиз вабоси бўлмиш бу жирканч иллатнинг фақат шафқатсиз 60 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference кўринишларини эмас, балки илдизларига етиб бориб, жамият ҳаётидан, дунё халқлари ҳаётидан уни таг-томири билан суғуриб ташлаш – барча давлатларнинг энг долзарб вазифаси бўлиши керак, бу йўлда барчамиз бир тан, бир жон бўлиб ҳаракат қилишимиз, қаттиқ кураш олиб боришимиз шарт”– деб таъкидлаган. Ҳозирда Республикамизда терроризм ва экстремизм билан боғлиқ жиноятларга қарши курашиш, бу борада аҳолининг мафкуравий иммунитетини мустаҳкамлаш ҳамда жамоат тартиби ва хавфсизлигини таъминлаш мақсадида кенг қамровли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. 2017 – 2021 йилларда Ўзбекистон