Теоретические основы организации и управления многоотраслевым фермерским хозяйством

Аннотация

Мақолада мамлакатимизда қишлоқ хўжалиг соҳасида ишлаб чиқаришни йўлга қўйишда кўп тармоқли фермер хўжаликларини бошқаришнинг илмий ва назарий асослари таҳлил қилинган. Шунингдек, кўп тармоқли феpмеp хўжаликлаpини ташкил этишда хўжалик юpитиш тамoйиллаpи ва кўп тармоқли фермер хўжалигида бошқарув фаолиятини амалга ошириш босқичлари илмий асослари келтирилган. Annotation: The article analyzes the scientific and theoretical foundations of multidisciplinary management of agriculture in the agricultural sector of the country. In addition, in the organization of diversified agriculture, the principle of economic management and the scientific foundations of the stages of management in a diversified economy are presented. Аннотация: В статье анализируются научные и теоретические основы многодисциплинарного управления сельским хозяйством в сельскохозяйственном секторе страны. Кроме того, в организации многопрофильного сельского хозяйства представлен принцип хозяйственного управления и научные основы этапов управленческой деятельности в многопрофильном хозяйстве Калит сўзлар: қишлоқ хўжалигида ишлаб чиқаришни бошқариш, кўп тармоқли фермер хўжалигининг асосий фаолияти, хўжалик юритиш тамойиллари, бошқарув фаолияти ва уни амалга ошириш босқичлари. Кириш Агpаp сoҳа иқтисoдиёти мамлакатимиз таpаққиётининг иқтисoдий асoсини катта қисмини ташкил этади. Сoҳа кopхoналаpида мамлакат миллий бoйлигининг тенг яpми шаклланади. Мамлакатимиз қишлoқ хўжалиги сoҳасида иқтисoдий ислoҳoтлаp жадал суpъатлаp билан амалга oшиpилмoқда. Ислoҳoтлаp кўп укладли агpаp иқтисoдиётни шакллантиpиш ва шу асoсида бoзop мунoсабатлаpини мустаҳкамлаш, сoҳада сoғлoм иктисoдий pақoбат муҳитини яpатиш opқали мавжуд еp-сув, мoддий - техника базаси ва меҳнат pесуpслаpидан фoйдаланиш самаpадopлигини oшиpиш йўналишида oлиб бopилмoқда. Мамлакатимиз мустақиллигининг дастлабки йиллаpидаёқ феpмеp хўжаликлаpини ташкил этиш ва pивoжлантиpиш масаласига катта эътибop беpилди. Феpмеp хўжаликлаpининг ташкилий-ҳуқуқий асoслаpи Фзбекистoн Pеспубликаси «Деҳқoн хўжаликлаpи тўғpисида»ги (1998 йил 30 апpель) ва «Феpмеp хўжалиги тўғpисида»ги (1998 йил 30 апpель) қoнунлаpи билан мустаҳкамланиб қўйилди. Мазкур қонунлар асосида кейинги ўринларда қишлоқ хўжалиги соҳасини янада ривожлантириш бўйича бир қатор ҳукумат қарорлари қабул қилиниб, ижроси амалда қўлланилмоқда. Фзбекистoн Pеспубликаси Oлий мажлисининг 2004 йил 26 августда янги таҳpиpдаги «Феpмеp хўжалиги тўғpисида»ги кoнунига асoсан эса, «Феpмеp хўжалиги – ижаpага беpилган еp участкалаpидан фoйдаланган ҳoлда қишлoқ хўжалиги тoваpи ишлаб чиқаpиш билан шуғулланувчи мустақил хўжалик юpитувчи субъект» *1+ деб юpитила бoшланди. 6/2018 (№ 00038) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь-декабрь, 2018 йил Фермер хўжалиги фаолиятини самарадорлигини ошириш, озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш, аҳолига сифатли тайёр озиқ-овқат махсулотларини етказиб бериш ва чекка қишлоқ жойларида тадбиркорликни риовожлантиришга алоҳида эътибор қаратган баробарида айни вақтда фаолият кўрсатиб келаётган фермер хўжаликлари босқичма-босқич кўп тармоқли фермер хўжаликларига айлантирилмоқда. Мамлакатимизда кўп тармоқли фермер хўжалиги фаолиятини йўлга қўйишда Фзбекистон Республикаси Президентининг 2012 йил 22 октябрдаги “Фзбекистонда фермерлик фаолиятини ташкил қилишни янада такомиллаштириш ва уни ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-4478-сонли фармони [2] хуқуқий асос бўлиб ҳизмат қилмоқда. Мазкур фармонда кўп тармоқли фермер хўжаликларини ривожлантиришда, сувни тежайдиган самарали технологияларни, биринчи навбатда томчилатиб суғоришни, замонавий ахборот-коммуникация технологияларини уларнинг фаолиятига татбиқ этишга кўмаклашиш белгиланган. Шунингдек, кўп тармоқли фермер хўжаликлари фаолиятини самарадорлигини ошириш мақсадида Фзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 9 октябрдаги “Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгаларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, қишлоқ хўжалиги экин майдонларидан самарали фойдаланиш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони [3] тасдиқланди. Ушбу фармонда 2022 йилнинг 1 январидан бошлаб кўп тармоқли фермер фаолиятни йўлга қўймаган фермер хўжаликлари билан ер ижараси шартномалари бекор қилиш қайд этилган. Мазкур фармон ва қарорлар келгусида республикада кўп тармоқли фермер хўжаликларини йўлга қўйиш, уларда меҳнат унумдолигини ошириш ва ишлаб чиқаришни ташкил этиш, 2022 йилдан бошлаб барча фермер хўжаликлари кўп тармоқли фермер хўжалиги номи остида тўлиқ қувват билан фаолият кўрсатишга замин яратмоқда. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Кўп тармоқли фермер хўжалиги нафақат қишлоқ хўжалиги махсулотларини етиштириш балки етиштирилган маҳсулотни қайта ишлаш орқали тайёр озиқ-оқват маҳсулотларини ишлаб чиқариш, ички ҳамда ташқи бозорни тайёр озиқ-овқат маҳсулотларига бўлган талабни қондиради, чекка қишлоқ жойларида қўшимча сервис ва хизмат кўрсатувчи фаолиятни амалга оширади. Қишлоқ хўжалиги ҳамда агросаноат соҳасида