ARAB TILINING ZAMONAVIY MISR LAHJASI.

Аннотация

Ushbu maqolada dialekt tushunchasi yoritilgan. Arab tilining zamonaviy Misr yoki Qohira lahjasi batafsilroq tasvirlangan.Maqolada Arab dunyosi bilan o'zaro tushunish uchun ushbu dialektni o'rganish muhimligi ta'kidlangan. Tayanch so‘zlar: sheva, tilshunos, arab tili, xarakterli xususiyatlar. Asosiy savolga o'tishdan oldin, lahja bilan til tushunchasini nima ekanligini bilib olishingiz kerak. Til tushunchasi odatda ijtimoiy-siyosiy fenomen sifatida tavsiflanadi. Shuning uchun u ko'proq obro'li hisoblanadi va rasmiy yozma nutqda ishlatiladi shevalar ko'proq so'zlashuv nutqiga va norasmiydir.Bu maqolada lahjalar ko’rib chiqiladi. Wikipediada lahja tushunchasi quyidagicha berilgan(Wikipedia (1)). Lahja yoki Dialekt — umumxalq tilining muayyan chegaralangan hududda joylashgan kishilar jamoasida bevosita aloqa vositasi sifatida qoʻllanuvchi va nisbatan yaxlit lisoniy tizim bilan ajralib turuvchi koʻrinishi. Lahja bir qator kattaroq til tuzilmasi tarkibiga kiradi, ushbu butunlikning boshqa qismlariga, boshqa Lahjalariga qarshi qoʻyilib, taqqoslanadi va ular bilan umumiy xususiyatlarga ega boʻladi. Hududiy Lahjalar tovushlar tarkibi, grammatika, soʻz yasalishi, leksika nuqtai nazaridan muayyan tafovutlarga ega boʻladilar. Bunday farqlar sezilmas darajada boʻlib, aniq, bir tilning turli Lahjalarida soʻzlovchilar bir-birini yaxshi tushunishadi (mas, oʻzbek tili Lahja va shevalari), boshqa tillarning Lahjalari bir-biridan kuchli farq qilib, bunda turli Lahjalarda soʻzlovchilarning oʻzaro aloqasi qiyinlashadi yoki mumkin boʻlmaydi (arab, nemis, xitoy tillari Lahjalari). Lahja umumxalq tilining quyi bosqichi hisoblanadi, u shevaga nisbatan keng maʼnoga ega boʻlib, shevalar yigʻindisidan tarkib topadi. Shu bilan birga , turli dialektlarni o ' rganish orqali turli tillarda ba ' zi tilshunoslar [2,3]shunday fikrga kelishganki ,dialektizmlar asosan qishloqlardagi og ' zaki nutqda mavjud ,deyishgan. Ba'zi tilshunoslar [4,5]aytishadiki, agar odamlar Bir-birlari bilan muvaffaqiyatli muloqotda bo'lishsa, demak bu bir tilning ikki shevasidir. Shevada gaplashayotgan odamlar ,o’z nutqini “сленг”, “говор”, “ko'cha tili”, ‘street language’, ‘Umgangssprache’ yoki ‘Alltagssprache’’Gassensprache’ deb atashadi. Arablarda esa shevasini ىمع deb ataydi. Bagirov A. G. [6] shuningdek, "Misr Arab lahjasi 48-53 million kishining ona tili hisoblanadi.” deb ta’kidlagan. 71 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference "Arabiy Kanal-Telegram" ning 2020 yil aprel oyidagi ma'lumotlariga ko'ra, hozirgi kunda Qohira lahjasida 50 million kishi gaplashmoqda. Misr eng katta Arab mamlakati bo'lganligi sababli, uning shevasi Arab dunyosidagi eng mashhur hisoblanadi. Misrga tashrif buyursangiz, adabiy Arab tilini qanchalik yaxshi o'zlashtirgan bo'lsangiz ham, dialektni bilmasdan, siz arablarning nutqini tushunmaysiz,chunki ko'pchilik adabiy tilda gapirmaydi, chunki ular buni bilishmaydi. Arab lahjalari haqida gapirganda, tilshunoslar eng keng tarqalgan sheva - Misr lahjasi deb hisoblashadi [6]. Bu barcha Arab mamlakatlarida tushunilgan deb ishoniladi. Misr lahjasi ko'pincha Qohira deb ataladi. Bu shuni anglatadiki, lahjalar nafaqat qishloq joylariga xosdir, demak dialektizmlar faqat qishloq aholisining og'zaki nutqida mavjud degan fikr noto'g'ri. Ushbu oldindan hosil bo'lgan noto'g'ri tushuncha Qohira kabi katta shahar tilida so'zlashuvchining nutqini tushunishga xalaqit beradi. Rus tilshunoslari dialektizmlarning quyidagi xarakterli xususiyatlarini ajratib ko'rsatishadi: Fonetik Morfologik So'zlarni shakllantirish Leksik Nemis tilshunoslari [studysmaster.de] dialektlarning o'ziga xos xususiyatlari haqida gapirganda, lahja bu grammatik shakllarning noto'g'ri qo'llanilishi dir.Asosan, grammatik shakllarni o'zgartirish -qisqaroq iboralar yoki so'z shakllaridan foydalanishga qaratilgan. Quyidagi misollar Qohira lahjasida so'zlar maxsus fonetik dizaynga ega bo'lganligini isbotlaydi, ya'ni bu erda fonetik dialektizmlar keng tarqalgan. Ko'pgina so'zlar umumiy tilga xos bo'lmagan alohida tovushlar bilan ajralib turadi. Adabiy til Misr lahjasi Tarjima Ma hazihi Ih dih Bu nima Na’a m Toyyib mashi Ha La uridu Mash ayeiz Hohlamayman Unzur Bus Qara Bizzobt Biddobt Albatt Huna Hina Bu yerda Anti Inta Sen 72 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference Xulosa qilib aytganda, siz tashrif buyurmoqchi bo'lgan mamlakat aholisi foydalanadigan dialektlarni o'rganish muhimligini ta'kidlash kerak, chunki adabiy tilni chuqur bilishingizga qaramay, ko'pchilik odamlar,bu holda Misr, lahjada gaplashadi. Buning sababi shundaki, arablar, amaliyot shuni ko'rsatadiki, adabiy tilda gaplashmaydilar, bundan tashqari, mamlakatda adabiy tilni bilmaydiganlar ko'p. Bularning barchasi dialekt lug'atini yaratish zarurligini ko'rsatadi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Preston, Dennis R. 2010. Perceptual dialectology in the 21st century. In: Christina A. Anders, Markus Hundt & Alexander