МУСОДАРА ҚИЛИШ ‒ ЖИНОИЙ АКТИВЛАРНИ ҚАЙТАРИШНИНГ МУҲИМ ЭЛЕМЕНТИ СИФАТИДА

Аннотация

мазкур мақола жиноий активларни қайтариш жараёенининг муҳим босқичларидан бўлган жиноий активларни мусодара қилиш ҳуқуқий таъсир чораси, уни қўллаш асослари ва шартлари баён этилган. Мақола доирасида мусодара қилишга доир халқаро ҳужжатлар ва миллий қонунчиликдаги қоидалар қиёсий таҳлил этилган. Таҳлил асосида мусодара қилишга доир миллий қонунчилик нормаларини такомиллаштиришга доир бир қатор таклифлар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: жиноий активларни мусодара қилиш, жиноий айбловга асосланмаган мусодара, мусодара объекти, далиллар, жиноят қуроллари. Аннотация: В данной статье рассматривается правовая мера конфискации преступных активов, которая является важным этапом процесса возврата таких активов. Описаны основания и условия применения конфискации, а также проведён сравнительный анализ международных документов и норм национального законодательства, касающихся этой меры. На основе проведённого анализа предложены рекомендации по совершенствованию национальных правовых норм, регулирующих конфискацию преступных активов. Ключевые слова: конфискация преступных активов, конфискация вне уголовного производства,объект конфискации, доказательства, орудие преступления. Annotation: In this article was reviewed the legal measure of confiscation of criminal assets, which is an important stage in the process of returning such assets. The grounds and conditions for the application of confiscation are described, and a comparative analysis of international documents and national legislation concerning this measure is conducted. Based on the analysis, recommendations are proposed for improving national legal norms governing the confiscation of criminal assets. Keywords: confiscation of criminal assets, non conviction based confiscation, object of confiscation, evidence, instrument of crime. 17 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference Жиноий фаолиятнинг асосий омилларидан бири ‒ фойда олиш ҳисобланади, зеро, бундай даромадлар жиноятчиларга ўзларининг ноқонуний фаолиятини давом эттириш учун қўшимча ресурслар билан таъминлайди. Шундай экан, жиноятчиларнинг ноқонуний фаолиятдан фойда кўрмаслигини таъминлаш жиноятчиликнинг олдини олишнинг муҳим меъзонларидан бири деб эътироф этиш мумкин. Жиноий активларни қайтариш орқали, биз жиноятдан жабр кўрган шахслар манфаати тикланишига ҳамда жамият ва давлат иқтисодиёти дуч келиши мумкин бўлган иқтисодий йўқотишларнинг олди олинишига ҳисса қўшилади. Жиноий активларни қайтариш жараёни бир қанча босқичларни ўз ичига қамраб олади, жумладан: - ноқонуний йўл билан сотиб олинган активларни қидириш ва идентификация қилиш - мусодара қилиниши мумкин бўлган активларни музлатиш; - активларнинг қийматини сақлаб қолиш учун музлатилган активларни бошқариш; - ноқонуний сотиб олинган мол-мулкни мусодара қилиш; - мусодара қилинган мол-мулкни тасарруф этиш, шу жумладан улардан давлат ёки ижтимоий мақсадларда фойдаланиш. Мусодара қилиш – жиноий активларни қайтаришнинг муҳим ҳуқуқий механизми бўлиб, жиноий фаолиятлар орқали топилган мулкни давлат ҳамда жабрланувчи шахслар манфаатлари йўлида қайтаришнинг самарали усули ҳисобланади. Мусодара қилиш – бу жиноий фаолиятлар орқали топилган мулкни давлат манфаатлари йўлига қайтариш жараёнидир. Жиноий фаолиятдан олинган мол-мулк, шунингдек бундай мол-мулкдан фойдаланилиши натижасида олинган фойда, наф ҳам жиноий даромад ҳисобланади ва мусодара қилиниши лозим. Юридик адабиётларда “мусодара қилиш” атамаси бўйича ягона фикр мавжуд эмас. Бу ушбу тушунчанинг турли хил ҳуқуқ соҳаларида ва турли маъноларда қўлланилиши билан боғлиқ. Ўзбекистон Республикасининг амалдаги жиноят-процессуал қонунчилигида мол- мулкни мусодара қилиш тушунчасининг мазмун-моҳияти очиб берилмаган. Шу билан бирга, бир қанча олимлар ўз илмий ишларида мазкур тушунчанинг мазмунини назарий жиҳатдан тушунтиришга ҳаракат 18 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference қилган. Жумладан, В.Сверчков мусодара тушунчасини жиноят ва жиноят- процессуал ҳуқуқи тамойилларига ҳамда суднинг ҳукмига мувофиқ одамларни жиноят содир этиш орқали моддий бойлик орттириш имкониятидан маҳрум қилиш мақсадида “жиноий” мол-мулкни давлат даромадига зўрлик ишлатиш орқали бепул олиб қўйиш деб изоҳлаган. Айрим муаллифлар томонидан мусодара қилиш давлатга мол-мулкнинг тақдирини белгилаш ҳуқуқини берган ҳолда, у томонидан мол-мулкни мажбурий равишда бепул олиб қуйилиши, деб таърифланади . В. Данилов мусодара қилиш тушунчасига қуйидаги таърифни берган. “Мулкни мусодара қилиш, айбланувчига ёки бошқа шахсга тегишли бўлган ҳамда у ёки бу тарзда жиноят содир этиш билан боғлиқ бўлган мол- мулкни мажбурий ва бепул тарзда суд томонидан жазо тайинлаш билан бирга давлат мулкига ўтказишдан иборат бўлган жиноий-ҳуқуқий характердаги жазо чораси ҳисобланмайдиган, мажбурлов чорасидир . Баён этилган таърифларда мусодара қилишга хос қуйидаги асосий хусусиятларни ажратиб кўрсатиш мумкин: - мусодара объектининг жиноят содир этилиши билан боғлиқ мол-мулк ва бундай мулкдан фойда