MEDIA KONTENTNI BOSHQARISHDA MANIPULYATSIYANING O’RNI

Аннотация

В данной статье анализируются взгляды исследователей на манипулирование созданием контента в современной медиасреде. Подходы новых медиа научно обоснованы; Углубленному анализу подвергаются виды медиаконтента, использующие цифровые и сетевые информационно-коммуникационные технологии. Ключевые слова: новые медиа, Интернет, социальные сети, блоги, веб-сайт, электронная почта, культура, коммуникация, манипуляция, контент, цифровизация, межкультурная коммуникация, глобализация, цифровая грамотность. ANNOTATION The article analyzes the views of researchers on the manipulation of content creation in the modern media environment. New media approaches are scientifically based to; Types of media content that use digital and network information and communication technologies are subjected to in-depth analysis. Keywords: new media, internet, social networks, blogs, website, e-mail, culture, communication, manipulation, content, digitalization, intercultural communication, globalization, digital literacy. Mashhur “Forbes” nashrining yozishicha, media manipulyatsiyasi idrok va haqiqat o‘rtasidagi farqdan foydalanadi. Ommaviy axborot vositalari uzoq 73 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference davrlar davomida jamoatchilik uchun ishonchli axborot manbai bo‘lib kelgan. Bugungi kunda uni ishonchli qilgan barcha to‘siqlar buzildi. Shunga qaramay, eski tushunchalar saqlanib qolmoqda. Agar tasodifiy har qanday blogdagi media kontent bir nechta muharrirlar tomonidan tekshirilgan, tahrirlangan va ko‘rib chiqilgan “New York Times” maqolasi kabi ishonchli bo‘lsa, uni yoritish ikki baravar oson ishga aylanadi. Bu esa manipulyatorlar orasida kim o‘zarga o‘ynash yoki kimning ovozi balandroq chiqishiga bahslashish va onlayn olamda kim ko‘proq shov-shuv qila olishni ko‘rsatish imkonini beradi. Bilamizki, agar biz yetarlicha onlayn shovqin-suronni yarata olsak, odamlar "tutun bor joyda - olov bor" deb o‘ylashadi va haqiqiy bo‘lmagan narsa haqiqatga aylanadi. O‘tgan asrda yoki yangi asrimizning boshida ham, ommaviy axborot vositalarini manipulyatsiya qilish haqida gap ketganda, bizda faqat bir nechta tahdidlar bor edi: hukumat targ‘ibotchisi va shov-shuvli publitsist. Ular jiddiy tahdidlar edi, ammo bu kabi tahdidlardan himoyalanishda hushyorlik qobiliyati aniq va oddiy himoya sifatida ishlardi. Ammo bugungi globallashuv va raqamlashuv davrida, bloglarga tobeligimiz va internetga asoslangan media siklimiz bilan hech narsa bo‘rttirish, buzish, uydirma va soddalashtirishlardan qochib qutula olmaydigan bo‘lib qoldik. Media manipulyator sifatida mazkur holatni anglash, uni o‘z foydasiga hal etish murakkab emas.Chunki uning ishi ommaviy axborot vositalaridan manipulyatsiya istrumenti sifatida foydalanish ya’ni odamlarni o‘zlari qilmaydigan narsalarni qilishlari yoki o‘ylashlari uchun media orqali undash hamda ta’sir o‘tkazishdan iboratdir. Ular xuddi parda ortida qo‘g‘irchoqning iplarini tortib o‘ynatadigan aktyorlarga o‘xshaydilar. Bu holatda aktyor –manipulyator, iplar – ommaviy axborot vositalari, qo‘g‘irchoq esa- auditoriyadir.[1] Amerikalik tadqiqotchi Deniel Borstin o‘zining “Tasvir: Amerikadagi psevdo-hodisalar bo‘yicha qo‘llanma” kitobida shunday fikrlarni keltiradi: “Biz va hayot haqiqatlari o‘rtasida qandaydir qalinlik paydo bo‘lmoqda va u borgan sari murakkablashmoqda.” Chindan ham olimning davosida jon bor, chunki bugun auditoriya yangilikni nima muhimligiga qarab emas, balki nimani xohlayotganiga qarab yaratilmoqda, informatsiya qabul qilish sikli shunchalik tezlashmoqdaki, axborotlar doimiy va muntazam ravishda to‘liq bo‘lmagan, tekshirilmagan boshqa narsa bo‘lish ehtimoli juda yuqorilab bormoqda. An’anaviy ommaviy axborot vositalari (matbuot, televideniya, radio) yildan-yilga o‘z ta’sirini yo‘qotib, yangi OAV, aksincha, zamonaviy media makonda o‘z o‘rni va ko‘lamini yanada kengaytirib bormoqda. Masalan, “Mediascope” ma’lumotlariga ko‘ra, 2019 yilda Rossiyada Internet birinchi marta kundalik 74 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference yoritish bo‘yicha televizordan o‘zib ketdi: yirik shaharlar aholisining taxminan 75 foizi har kuni onlayn va 70,4% televizor tomosha qilgan.[2] Ijtimoiy tarmoqlarda manipulyatsiya - ataylab buzib ko'rsatilgan kontentni tarqatish va odamlarning fikri va xatti-harakatlarini kerakli yo'nalishga yo'naltirish yoki o'zgartirish jarayonidir.[3] Manipulyatsiya jarayonida biz soxta yangiliklar, xayoliy tasvirlar va hissiy manipulyatsiya usullari kabi amaliyotlarga duch kelamiz. Shu tariqa ular foydalanuvchilarning fikr va xatti-harakatlariga ta’sir o‘tkazib, kerakli natijaga erishmoqchi bo’lishadi. Soxta yangiliklar, videolar, bot hisoblari va ijtimoiy muhandislik kabi usullar qo'llaniladi. Umuman olganda, manipulyatsiya siyosiy, iqtisodiy maqsadlarda qo'llaniladi. Agar ba'zi noreal ma'lumotlar ijtimoiy tarmoqlarda tez tarqalsa, u ijtimoiy voqealarga ta'sir qilish imkoniyati yuqori bo’ladi. Bu manipulyatsiya bo'lib, odamlarning qarashlarini q