ИККИНЧИ ЖАҲОН УРУШИ ЙИЛЛАРИДА НАМАНГАН ВИЛОЯТ СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ТИЗИМИДАГИ ЎЗГАРИШЛАРИ

Аннотация

Мақолада Иккинчи жаҳон уруши йилларида Наманган вилоятидаги соғлиқни сақлаш тизимининг фаолияти, республика ва вилоят аҳолиси орасида тошмали терлама, безгак касалликларининг тарқалиши, Ўзбекистон ССРда тиббиёт институтларида кадрлар тайёрлаш масаласи, қисқа курсларда тиббиёт ходимларини тайёрлаш, шунингдек, аҳолини дори-дармонга бўлган эҳтиёжи, вилоят аҳолиси учун қурилган касалхоналар фаолияти бирламчи ҳужжатлар таҳлили асосида ёритилган. Таянч сўз ва иборалар: Наманган вилояти, Соғлиқни сақлаш, хирург, эпидемиолог, травматолог, қисқа курслар, амбулатория, фельдшерлик, тошмали терлама, безгак, қизамиқ, дифтерия, дезинфекцион камералар. Аннотация: В статье рассмотрено функционирование системы здравоохранения Наманганской области в годы Второй мировой войны, распространение сыпи и малярии среди населения республики и области, вопрос подготовки кадров в медицинских учреждениях Узбекской ССР, подготовка медицинских кадров на краткосрочных курсах, а также потребность населения в лекарствах, для населения региона освещается деятельность построенных больниц на основе анализа первичных документов. Основные слова и фразы: Наманганская область, Здравоохранение, хирург, эпидемиолог, травматолог, краткосрочные курсы, амбулатория, фельдшер, сыпь, потливость, малярия, корь, дифтерия, дезкамеры. Annotation: The article examines the functioning of the healthcare system of the Namangan region during the Second World War, the spread of rashes and malaria among the population of the republic and the region, the issue of training personnel in medical institutions of the Uzbek SSR, training of medical personnel in short-term courses, as well as the population's need for medicines, for the population of the region the activities of the built hospitals are covered based on the analysis of primary documents. Key words and phrases: Namangan region, health care, surgeon, epidemiologist, traumatologist, short-term courses, outpatient clinic, paramedic, rash, sweating, malaria, measles, diphtheria, disinfection chambers. Урушнинг илк кунларидан бошлаб, соғлиқни сақлаш тизимини ташкил этишда фронт эҳтиёжлари биринчи ўринга қўйилди. Тиббиёт ходимларига бўлган эҳтиёжнинг ортиши туфайли зудлик билан соҳа мутахассисларини тайёрлашга ҳаракат қилинди. СССР Соғлиқни сақлаш комиссарлиги буйруғи билан, тиббиёт олий ўқув юртларида ўқиш муддати 5 йилдан уч ярим йилга, фармацевтика ўқув юртларида 4 йилдан икки ярим йилга камайтирилди. Шунингдек, Шифокорлар малакасини ошириш институтида умумий мутахассисликдаги шифокорларни хирург, эпидемиолог, травматолог ва рентгенолог каби мутахассисликларга қайта тайёрлаш ишлари ҳам амалга оширилди[1]. Ўқиш муддатини камайтириш ўрта тиббиёт мактабларига ҳам жорий эттирилиб, фельдшерлик ва фармацевтика мактаблари 3 йилдан бир ярим йилга, фельдшер-акушер 142 мактаблари 3 йилдан 2 йилга, стоматология мактаблари 3 йилдан бир йилу саккиз ойга, ҳамширалар тайёрлаш эса 2 йилдан бир йилга қисқартирилди. Қисқартиришлар ўқув таътиллари ва ўқув юкламасининг ортиши ҳисобига ўтказилган бўлса-да, кадрлар тайёрлаш сифатининг пасайишига ҳам сабаб бўлди. Тиббиёт ходимларининг ўқув фанларига ҳам ўзгартиришлар киритилиб, фронт учун зарур бўлган хирургия, эпидемиология ва токсикология каби фанлар биринчи навбатда ўқитила бошланди[2]. Ўзбекистон ССРда тиббиёт институтларини 3044 нафар шифокор битириб, 5600 нафар шифокор қайта ўқитиш курсларида янги мутахассисликларга эга бўлди[3]. Ўзбекистон КП(б) Марказий комитетининг бюроси ва Халқ комиссарлар советининг 1941 йил 8 июлдаги қарорига кўра кичик медицина ходимларини тайёрлаш тўғрисидаги вазифа қўйилди. Яъни ишлаб чиқаришдан ажралмаган ҳолда муддати 3 ойдан 6 ойгача бўлган медицина ходимларини тайёрлаш қисқа курслари очиш зарур эди. Бу масала 1941 йил 8 августда Наманган вилоят партия комитети бюросида ҳам муҳокама қилинди. Қарор асосида вилоятда қисқа курсларда (август ойида) 75 нафар медицина ҳамшираси, 148 санитар-дружинник, 131 радист қизлар ўқитилди. 1941 йил августида вилоятда 3148 киши санитария мудофаасига тайёр (ГСО) деган значокка норма топширди ва 13 минг 500 киши кимёвий ҳужумга қарши мудофаа курсларида таълим олди[4]. Бу даврда аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш учун, тиббий пунктлар тармоғи ҳам кенгайиб борди. 1941 йилда 210 ўринли Наманган шаҳар касалхонаси вилоят касалхонасига айлантирилди ва Наманган шаҳри ҳамда 9 та туманга хизмат кўрсата бошлади. Касалхонада даволаниш ўринлари 1942 йилда 250 тага етказилди[5]. 1944 йилга келиб эса вилоят соғлиқни сақлаш тизимида 35 та қишлоқ шифокорлик участкалари, 90 та фельдшерлик ва акушерлик участкалари ва 28 та касалхона фаолият юритган[6]. Аҳолининг дори-дармонга бўлган эҳтиёжи вилоятдаги 58 та дорихоналар орқали таъминланди. Тиббий хизматни аҳолига янада яқинлаштириш мақсадида, 1944 йилда 3 та янги касалхона ва туберкулез санаторийси ташкил этилди ва 11 та аёллар ва болалар маслаҳатхоналарида беморлар қабули кўпайтирилди. Ўз навбатида, соғлиқни сақлаш тизимига ажратилаётган маблағлар ҳам кўпайиб борди. Жумладан, 1941 йилда тиз