MUSTAQILLIK YILLARIDA MILLIY UY HUNARMANDCHILIGIDA AYOLLARNING O‘RNI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)

Аннотация

This article provides information on the role of women in national home crafts of Khorezm region during the years of independence. Key word: Home crafts, carpet making, embroidery, pottery, pottery, jewelry. Xorazm - qadimgi tarixga ega, boy madaniy meros va gullab-yashnayotgan xalq hunarmandchiligi bilan ajralib turadigan go'zal viloyat. Ushbu hunarmandchilikda, ayniqsa uy hunarmandchiligi sohasida, xotin-qizlarning o'rni beqiyosdir. Ular asrlar davomida o'zlarining mohir qo'llari, iste'dodlari va mehnatsevarligi bilan Xorazm madaniyatini boyitib kelishgan. Yurtimizda hunarmandchilik soxasi va uni rivojlantirish bo`yicha yuksak salohiyat shakllangan bo`lib, milliy-tarixiy ahamiyatga ega bo’lgan hunarmandchilik turlarini saqlash, qayta tiklash, shuningdek, salohiyatli yoshlarni ko’proq jalb qilib, nafaqat bu sohaning davomchilarini shakllantirish balki, aholining bandligini ham ta’minlashda o’zini oqlagan boy tarixiy tajribalardan foydalanishni davr taqozo qilmoqda. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoev ta’kidlaganidek: “Bu haqda so’z yuritganda, aytish lozimki, biz ulug’ bobolarimizning munosib davomchilari bo’ladigan yetuk insonlarni tarbiyalash masalasiga, afsuski, yetarlicha ahamiyat bermadik. Holbuki, intellektual va madaniy salohiyatning qanday noyob boylik ekani, nodir talant egalarini tarbiyalab kamolga yetkazish hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini unutishga haqqimiz yo’q. Rivojlangan mamlakatlar bugungi yuksak taraqqiyot darajasiga aynan shuning hisobidan yetgani – bu ham haqiqat”[1] Aksariyat badiiy va tarixiy jihatdan ahamiyatga ega bo‘lgan hunarmandchilik yo‘nalishlarida qo‘l mehnatining ustunligi, tabiiy xom-ashyoni yetishtirish va tayyorlash hamda yangi ijodiy ishlanmalarni tayyorlash bilan bog’liq jarayonlarning vaqt talab qilishi mahsulot hajmining ortib borishini sekinlashtirib, uning tannarxini ortib borishiga sabab bo’ladi, shu bilan birga ushbu mahsulotlarning xaridorligi turli xil qadriyatlarimiz bilan bog’liq marosimlar va turizm imkoniyatlarining yuqoriligiga chambarchas bog’liqdir.[2] O’zbekiston hududida yashagan xalqlar o’zlarining hunarmandchilik san’ati tarixida yirik bosqichlarni bosib o’tgan bo’lib, har bir bosqich o’zining mintaqaviy va an’anaviy xususiyatlari bilan farqlanadi. Shu bilan birga, mahalliy an’analarning yangi asoslarda, qo’shilish va uyg’unlashuv uslublarida taraqqiy etganligiga guvoh bo’lish mumkin.[3] Xorazm uy hunarmandchiligi, o'zining an'anaviy va noyob texnikasi, rang-barang palitrasi va ramziy ma'nolari bilan ajralib turadi. Bu yerda yashayotgan ayollar bu sohaning 8 muhim qismi bo'lib, ular an'anaviy hunarlarni asrab-avaylab, ularni keyingi avlodlarga o'tkazishda muhim rol o'ynaydi. - Gilamchilik, kashtachilik, quroqchilik, kulolchilik, zargarlik kabi an'anaviy hunarlar xotin- qizlar tomonidan o'zlashtirilib, saqlanib kelinmoqda. Ular o'zlarining mahoratlarini qizlari va nabiralari bilan baham ko'rib, bu an'analarni keyingi avlodlarga o'tkazadilar. Uyda o'tkaziladigan darslar va seminarlar orqali, ular o'z bilimlarini boshqa ayollarga ham o'rgatadilar, bu esa Xorazm hunarmandchiligining saqlanishi va rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. - Xotin-qizlar uy-ro'zg'or buyumlarini ishlab chiqarishda faol ishtirok etadi. Ular o'z qo'llari bilan matolar, liboslar, gilamlar, sopol idishlar, zargarlik buyumlari va boshqa narsalarni yaratadilar. Bu buyumlar oila a'zolari ehtiyojlarini qondirishda yordam beradi va uy muhitini boyitadi. Masalan, gilamlar uyning bezagini oshiradi, kulolchilik buyumlari oshxona ehtiyojlarini qondiradi, kashta tikilgan matolar kiyim-kechak sifatida ishlatiladi. - Xotin-qizlar uy hunarmandchiligi orqali o'zlarining iqtisodiy hayotlariga hissa qo'shadi. Ular o'z qo'llari bilan yaratilgan buyumlarni sotuvga qo'yib, oila daromadini oshiradilar. Bu ularga mustaqillik beradi va oilani moliyaviy jihatdan qo'llab-quvvatlashga imkon yaratadi. Bundan tashqari, ularning hunarlari turizmni rivojlantirishga ham yordam beradi, chunki sayyohlar Xorazm uy hunarmandchiligi bilan tanishib, bu buyumlarni sotib olishga qiziqishadi. - Xotin-qizlar uy hunarmandchiligi orqali Xorazm madaniy boyligini saqlab qolishda muhim rol o'ynaydi. Ularning yaratgan buyumlari tarix, an'ana va xalq san'atining ifodasidir. Ushbu buyumlar orqali ular Xorazm madaniyatini keyingi avlodlarga o'tkazadilar va milliy o'ziga xoslikni saqlab qolishadi. Xulosa qiladigan bo‘lsak, Xorazmda uy hunarmandchiligi ayollar tomonidan olib boriladigan muhim faoliyatdir. Ular an'analarni saqlab qolish, oila ehtiyojlarini qondirish, iqtisodiy daromad olish va madaniy boylikni saqlab qolishda muhim rol o'ynaydi. Xorazmning boy madaniy merosiga hissa qo'shuvchi ayollar, bu sohaning kelajagini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Ularning hunarlari Xorazmning o'ziga xosligidan guvohlik beradi va kelajak avlodlarga o'tkaziladigan muhim madaniy qadriyat hisoblanadi.